Երիկամի քաղցկեղ

Երիկամի քաղցկեղը համեմատաբար հազվադեպ հանդիպող ուռուցքներից է, կազմում է մեծահասակների բոլոր չարորակ ուռուցքների 3%-ը: Ավելի հաճախ հանդիպում է 50-70 տարիքային խմբում, տղամարդիկ մոտ կրկնակի հաճախ, քան կանանց մոտ:
Ներկայումս հիվանդության էթիոլոգիան հստակ որոշված չէ, սակայն կան էպիդեմիոլոգիական ուսումնասիրություններ, որոնք երիկամաբջջային քաղցկեղը կապում են ծխելու հետ:

Սովորաբար երիկամաբջջային քաղցկեղը վաղ շրջանում ընթանում է անախտանիշ, իսկ տարածված ուռուցքային պրեցեսի ժամանակ որևէ ախտանիշ հանդիպում է մոտավորապես 25% դեպքերում: Ուռուցքը զարգանալով, կարող է տարածվել անմիջապես հարևան հյուսվածքների և օրգանների վրա, ինչպես նաև ավշային և արյունատար անոթներով: Մետաստազավորման հիմնական թիրախներն են` ռեգիոնար ավշահանգույցները, թոքերը, ոսկրերը, մաշկը, լյարդը, գլխուղեղը, մակերիկամը։

Փոքր չափերի անախտանիշ ուռուցքների ախտորոշումը վերջին տարիներին կտրուկ աճել է ժամանակակից ախտորոշիչ սարքավորումների, այդ թվում համակարգչային շերտագրման կիրառման պատճառով:
Երիկամաբջջային  քաղցկեղին բնորոշ է բազմաբնույթ կլինիկական պատկեր` պայմանավորված մի շարք կլինիկական և պարանեոպլաստիկ համախտանիշների  առկայությամբ: Այնուամենայնիվ, շատ դեպքեր ընթանում են անախտանիշ ընդհուպ մինչև մետաստազների ի հայտ գալը:

Երիկամաբջջային  քաղցկեղի ամենահաճախ հանդիպող ախտանիշներն են` անեմիան (20-40%), թուլությունը, քաշի կորուստը (30%), բարձր ջերմությունը (30%):
Ախտանիշների դասական եռյակը (գոտկային ցավեր, արյունամիզություն և ուռուցքի շոշափում գոտկատեղում) հանդիպում է 10% դեպքերում, և հաճախ վկայում է հիվանդության մետաստատիկ փուլի մասին: Մոտ 50% դեպքերում հիվնդները նշում են անցողիկ արյունամիզություն հիվանդության ընթացքի  տարբեր փուլերում:
Երիկամաբջջային  քաղցկեղի օբյեկտիվ ախտանիշներից արյունամիզությունը ամենահաճախակին է:

Գոտկատեղում շոշափվող ուռուցքը հազվադեպ չէ (45%). Արյան հետազոտությունը կարող է հայտնաբերել  անեմիա, էրիթրոցիտոզ, հիպերկալցիեմիա, լյարդի ֆունկցիոնալ ցուցանիշների աճ: Ուշադրության արժանի է երիկամի քաղցկեղի հետ կապված վարիկոցելեն, որը չի նվազում հիվանդի հորիզոնական դիրքում:
Հիվանդների մոտավորապես 20% մոտ հիվանդությունը զարգանում է դանդաղ, անախտանիշ մի քանի տարիների ընթացքում անգամ առկա մետաստազների պայմանում:
Հիվանդների 30%-ը ունենում են պարանեոպլաստիկ համախտանիշ, որը կարող է արտահայտվել ռենինի, էրիթրոպոէտինի, ինսուլինի և այլ հորմոնների հավելյալ արտադրումով: Լյարդի ֆունկցիոնալ խանգարումները առանց նրա մետաստատիկ ախտահարման նույնպես կարող է պարանեոպլաստիկ սինդրոմի հետևանք լինել: Երիկամաբջջային քաղցկեղի ժամանակ զարկերակային հիպերտենզիայի պատճառ կարող են հանդիսանալ`  պոլիցիտեմիան, միզուկի օբստրուկցիան, ներգանգային ճնշման աճը գլխուղեղի  մետաստատիկ ախտահարման դեպքում:

Երիկամաբջջային քաղցկեղի հիմնական կանխորոշիչ գործոնները կարելի է բաժանել խմբերի`

— անատոմիական — ուռուցքի չափսերը, երակային, կապսուլյար և մակերիկամային ինվազիան, ռեգիոնար և հեռակա  մետաստազները
— հյուսվածաբանական — գոյություն ունեն երիկամաջջային քաղցկեղի երեք հիմնական ենթատիպեր` սովորական  (լուսաբջջային 80 — 90%), պապիլյար (10 -15%) և քրոմոֆոբ (4-5%),  այդ իսկ  հաջորդականությամբ հակումը դեպի ավելի բարորակ ելքը նվազում է
— կլինիկական  — հիվանդի օրգան-համակարգերի վիճակը
— մոլեկուլյար (մի շարք մոլեկուլյար մարկերներ,որոնք իրենց մեջ ներառում են կարբոանհիդրազա IX (CaIX), անոթային էնդոթելիալ աճի գործոն(VEGF) և այլն:

Ախտորոշումը.
Ֆիզիկալ զննման  դերը երիկամաբջջային քաղցկեղի վաղ ախտորոշման գործում  աննշան է, սակայն այն ինֆորմատիվ  է մեծ ուռուցքների  դեպքերում, երբ շոշափման միջոցով կարելի է գնահատել ուռուցքի չափերը, շարժունությունը, կոնսիստենցիան, ցավոտությունը, պարանոցային ավշահանգույցների մեծացումը մետաստատիկ ախտահարման դեպքում, համապատասխան երակների ճնշման պատճառով առաջացած վարիկոցելեն կամ ստորին վերջույթների այտուցը:
Ներկայումս մեծ թիվ են կազմում այն  դեպքերը, երբ  երիկամի ուռուցքները  հայտնաբերվում են տարբեր հիվանդությունների կապակցությամբ կատարված որովայնի ուլտրաձայնային հետազոտությամբ և համակարգչային շերտագրմամբ:
Ուլտրաձայնային հետազոտության միջոցով շատ դեպքերում հնարավոր է դիֆերենցել երիկամի սոլիդ ուռուցքները կիստաներից և այլ պաթոլոգիական պրոցեսներից, սակայն ուռուցքի կասկածի դեպքում անհրաժեշտ է կատարել համակարգչային շերտագրում կոնտրաստավորումով, որը ախտորոշումը հաստատելուց բացի, ինֆորմատիվ է նաև կոնտրլատերալ երիկամի անատոմոֆունկցիոնալ պատկերը նկարագրելու առումով:
Մագնիսառեզոնանսային շերտագրման համար ցուցումներ են առաջանում  մագիստրալ անոթների ընդգրկման կասկածի, կոնտրաստավորման համար հակացուցումների դեպքում: Դոպլեր ուլտրաձայնային հետազոտությամբ կարելի է հայտնաբերել ուռուցքային թրոմբոզը:
Որոշ դեպքերում կլինիկական պատկերը կարող է անհրաժեշտ դարձնել ավելի սահմանափակ կիրառում ունեցող օստեոսցինտիգրաֆիան, գլխուղեղի համակարգչային շերտագրումը, երիկամային արտերիոգրաֆիան, ստորին սիներակի կավագրաֆիան,  կենսազննումը:

Բուժումը.
Երիկամաբջջային քաղցկեղի արմատական բուժման միակ եղանակը վիրահատականն է, որը ցուցված է տեղայնացված, տեղային տարածում ունեցող ուռուցքների, ռեգիոնար ավշահանգույցների մետաստազների և սոլիտար հեռակա մետաստազների դեպքերում:
Տեղայնացված ձևի բուժման ստանդարտ է հանդիսանում ռադիկալ նեֆրէկտոմիան,որը նախատեսում է երիկամի հեռացումը ուռուցքի հետ միասին:
Նեֆրոնպահպանող վիրահատության ցուցումներն են` մինչև 4սմ չափեր ունեցող սոլիտար ուռուցքները, միակ կամ միակ գործող երիկամի, կոնտրլատերալ երիկամի ֆունկցիային սպառնացող հիվանդության առկայությունը:
Ծայրամասային տեղակայում ունեցող փոքր չափսերի ուռուցքները կարող են ենթարկվել լապարասկոպիկ մասնահատման:
Որպես  վիրահատությանը այլըտրանք առաջարկվել են մինիմալ ինվազիվ եղանակներ` ռադիոալիքային աբլացիա,  կրիոաբլացիա, միկրոալիքային, լազերային և բարձր  ինտեսիվության ֆոկուսացված գերձայնային աբլացիա, որոնք ցուցված են  փոքր, պերիֆերիկ տեղակայված ուռուցքների դեպքում այն հիվանդների մոտ, որոնց ընհանուր վիճակից  ելնելով բաց կամ լապարոսկոպիկ վիրահատությունը հակացուցված է: Մետաստատիկ հիվանդության ժամանակ նեֆրէկտոմիան ցուցված է այն հիվանդներին, որոնց  ուռուցքը և մետաստազները տեխնիկապես հնարավոր է հեռացնել և չկան հակացուցումներ ընդհանուր վիճակի հետ կապված:
Երիկամաբջջային քաղցկեղի արմատական վիրահատությունից հետո ադյուվանտ քիմիո կամ ճառագայթային թերապիայի ցուցումներ չկան:
Մետաստատիկ երիկամաբջջային քաղցկեղի լավ վիճակում գտնվող հիվանդների մոտ համակարգային իմունոթերապիան տալիս է ապրելիության երկարացում մի քանի ամսով:

Երեխայի խոսքի զարգացում

1․ Հնչունային կուլտուրա

Օրինակ ՝ —Ղ արտասանում են —ղատասած

2․ Բառային աշխատանք

2.1Բառի իմաստի բացահայտում

3․ Քերականական կառուցվածքի ձևավորում

4․ Կապակցված խոսքի զարգացում

5․ Գեղարվեստական գրականության հետ ծանոթացում։

Վոլֆգանգ Բորխերթ —ԱՌՆԵՏՆԵՐԸ ԳԻՇԵՐԸ ՔՆՈՒՄ ԵՆ

Վոլֆգանգ Բորխերթ — ԱՌՆԵՏՆԵՐԸ ԳԻՇԵՐԸ ՔՆՈՒՄ ԵՆ

Պատմվածքը արժեքավոր էր իր ասելիքով: Գրողը այս փոքր գրվածքում ներգրավել էր դաստեարակչական նորմեր՝ ուենանալ խիղճ և հոգի, սիրել թեկուզ  մեռածին, լինել բարի, հոգատար:

Տխուր մի պատմություն, որը ունի իր լուսավոր կետը։ Այդ կետը բարությունն ու սերն են: Այս երկու շատ կարևոր հատկանիշները ասես չեզոքացնում են այն դառնությունը, որը տիրում է պատմվածքում:

Երեխաերը մեր կյանքի ամեաանմեղ արարածներն են։ Նրանք սիրում են մեզ առանց շահի, առանց կեղծիքի։ Պատերազմի պատճառով իննամյա տղան կորցրեց իր փոքրիկ եղբորը, ի՞նչ մեղք ուներ այդ երեխան, պատերազմները մեզնից խլում են ամենաթանկը կյանքը։ Գրողը դաժան, բայց դառը իրականությունը ցույց է տալիս պատմվածքում։ Իննամյա երեխա որը պետք է վայելեր իր մանկությունը պահակություն է անում եղբոր գերեզմանին որպիսզի առնետները մոտ չգան։ Դաժան, ցավալի իրականություն, որի մեջ մինչ այժմ ապրում են մարդիկ։

Проекта — Итальянские традиции, обычаи, культура

Италия

Флаг

Герб

Происхождение слова Italia точно неизвестно. Согласно наиболее распространённой точке зрения, термин пришёл из Греции и означает «страна телят». Бык был символом народов, населявших юг Италии, и часто изображался бодающим римскую Волчицу. Изначально название Italia применялось только к той части территории, которую теперь занимает Южная Италия (современная провинция Калабрия).

Италия — преимущественно горная страна.

Территория Италии составляет 301 340 км² (72-е место по площади среди стран мира).

Культура: Традиции։ Изобразительное искусство:

Итальянская культура В ней много областей, широко известных во всем мире. Музыка, искусство, гастрономия — вот некоторые из самых характерных черт этой страны. Его история довольно обширна, ее можно проследить еще со времен Римской империи. Это был один из важнейших центров движения Возрождения, на протяжении веков он был колыбелью выдающихся художников.

Официальный язык — итальянский, хотя в этом районе существуют и другие языки, такие как неаполитанский, сицилийский, пьемонтский, венецианский, миланский и т. Д. Коренные итальянцы часто говорят на других языках, включая французский, греческий, немецкий и другие близлежащие языки.

Одним из наиболее характерных факторов итальянского общества является семья, одна из важнейших структур для каждого человека. Семейные встречи и мероприятия происходят часто.

Другие важные инвестиции в этой стране сосредоточены на искусстве: Италия является домом для великих архитектурных произведений прошлого. Римский Колизей, Пизанская башня, Сикстинская капелла и многие другие сооружения являются универсальными символами истории и искусства.

Что касается других важных деталей Италии, это ее гастрономия с рецептами, восходящими к средневековью, которые со временем совершенствовались. Многовековая гастрономическая традиция, ставшая известной на весь мир. Паста, сыр, соусы, хлеб, Мясо обычно являются основными ингредиентами многих традиционных рецептов.

Итальянское общество веселое и очень выразительное. Им нравится общаться и жить на улице. Традиции соблюдаются, в каждом регионе страны они разные.

Бефана

Бефана — это персонаж, который похож на большую женщину с метлой в руке, которая ходит по улицам, разнося игрушки и сладости детям 6 января, во время Крещения.

Миф об этом персонаже подтверждает, что трое мудрецов, направляясь к младенцу Иисусу, ведомые Вифлеемской звездой, столкнулись с странствующей женщиной, заблудившись по пути. Дама любезно предложила им помощь и дорогу. Волшебники пригласили его поехать с ними, но женщина настояла на том, что она слишком занята своими домашними делами, поэтому она отклонила приглашение.

После ухода волшебников женщина раскаивается, решает взять дары и обращается к трем мужчинам, чтобы встретить младенца Иисуса. У старухи так и не было времени найти путников, поэтому она решила ходить из дома в дом, даря детям подарки, надеясь встретить младенца Иисуса.

Венецианский карнавал

Одним из самых популярных мест для празднования карнавального сезона является Венеция, которая в основном известна своими масками, которые являются одной из самых древних традиций. Изготовление масок և их демонстрация — это практически художественный обычай.

Обычно это происходит в сезон, когда во всем мире отмечают карнавалы, то есть в дни перед Великим постом. Карнавал зародился в Венеции в 12-13 веках, когда он стал национальным праздником. Маски сопровождали традицию, хотя иногда они были запрещены. Также они стали популярными во время выступлений на площадях.

Маски могут различаться по значению, они могут использоваться как издевательство над аристократией или как форма празднования, позволяющая избежать классовых или статусных различий.

Пост считается периодом ограниченного отпуска, не было принято есть такие продукты, как мясо, сахар или жир. По этой причине в предшествующие дни люди праздновали, съедая столько, сколько могли, перед началом Великого поста.

Битва апельсинов

Это мероприятие отмечается в средневековом городе Ивреа с 1858 года. Это происходит за 3 дня до Пепельной среды. Во время этого события город делится на девять команд, каждая из которых одета в определенный цвет или военный костюм. В течение трех дней команды противостоят друг другу, бросая апельсины, чтобы уничтожить другую команду.

Эта традиция восходит к истории Виолетты, дочери мельника, обезглавившей злого герцога, когда он пытался заявить о своем праве провести брачную ночь с несколькими молодыми женщинами в деревне. После этого убийства город поднялся, замок, в котором жил герцог, сгорел.

Так отмечают это событие, отмечая день, когда люди объединились в восстании против злого лидера. Команды представляют тех, кто поддерживает Дукса, тех, кто поддерживает Виолетту. В городе выбирают женщину, которая представляет этот образ, так как по особым инструкциям ее разделяют на группы.

Праздник Итальянской Республики

Это общественное празднование, которое проводится ежегодно 2 июня. В течение месяца нет учебных или рабочих мероприятий, школы, банки и компании не открывают свои двери. На его месте устраиваются военные парады и официальные церемонии. Среди прочего, венок из цветов возложили на алтарь Отечества в Риме, на могилу неизвестного солдата.

Этот день отмечается потому, что в 1946 году итальянский народ проголосовал на референдуме за отмену монархии, и с этого момента была создана республика.

Любовь к макароны

Паста была одним из основных ингредиентов итальянской кухни, в первую очередь, одним из их основных повседневных продуктов. Любовь итальянцев к макаронам такова, что в Соединенных Штатах потребление макаронных изделий составляет 26 фунтов в год, а в Италии — 60 фунтов.

Кофе

Итальянцы любят кофе. Итальянцы пьют кофе каждый день «случайно, в разговорах, встречах или встречах с друзьями». Кофейная традиция довольно популярна. Именно в Труа была изобретена первая кофемашина և некоторые из самых известных рецептов родом из этой страны, такие как капучино, эспрессо, кофе макиато и другие.

 Passeggiataходить

Это прогулка или медленная прогулка, которую итальянцы обычно совершают с пяти часов дня до восьми вечера во время транзита изо дня в ночь. Прогулка в эти часы — традиция разговоров.

Итальянская кухня — одна из самых популярных в мире, особенно с большим разнообразием пасты, соусов и символической пиццы. Это одно из самых традиционных блюд страны.

Минестро

Суп итальянского происхождения очень популярен в разных культурах мира. Его традиционные ингредиенты — это злаки, морковь, лук, кориандр и помидоры, с добавлением мяса, ветчины, бекона или другого варианта. Обычно добавляют короткую пасту или рис. Однозначно нет фиксированного рецепта приготовления, он различается в зависимости от региона.

Музыка

Оперная классическая музыка выделяется среди итальянской традиционной музыки, поскольку страна была колыбелью выдающихся художников, композиторов и лирических певцов в этой области. Многие из них были связями с музыкой по всему миру.

Такие композиторы, как Верди, Пуччини, Вивальди и Россини, отметили историю музыкальной традиции в этой стране. В Италии принято замечательно участвовать в культурных мероприятиях, связанных с музыкой, оперой и театром. Одно из самых известных событий — это то, что проходит в Ла Скала в Милане, одном из самых известных театров мира.

Религия

Большинство итальянского общества склонно считаться христианами, до 2019 года около 72% населения признавали себя таковыми. Христианство включает католицизм, который составляет 93% христианского населения. Есть и другие христианские конфессии, такие как Свидетели Иеговы, протестанты и православные.

Есть также нехристианское население, например группы, которые любят иудаизм, ислам или индуизм. Кроме того, существуют группы, называемые язычниками, такие как виканизм, одинизм, друизм.

Արտաթորության համակարգի, երիկամների հանդիպող հիվանդությունները

Սուր երիկամային անբավարարությունը երբեմն անվանում են նաև «երիկամների սուր վնասում», քանի որ կարող է առաջանալ բոլոր այն դեպքերում, երբ որևէ պատճառ կամ դրանցից մի քանիսը առաջացնում են երիկամների սուր վնասում:

Արդյունքում, երիկամներն արագորեն կորցնում են արյունը զտելու (ֆիլտրելու) իրենց յուրահատուկ ունակությունը, որն էլ բերում է սուր երիկամային անբավարարության:

Ընդհանուր առմամբ, սուր երիկամային անբավարարություն կարող է առաջանալ, երբ՝

  • դուք ունեք որևէ հիվանդություն, որը նվազեցնում է դեպի ձեր երիկամներ արյան հոսքը
  • դուք ունեք երիկամների ուղղակի ախտահարում կամ վնասում
  • ձեր երիկամների միզատար խողովակները (միզածորաններ) խցանված են և նյութափոխանակության արգասիքները չեն կարողանանում մեզով հեռացվել ձեր օրգանիզմից:

Երիկամների արյունամատակարարման կրճատում

Բոլոր այն հիվանդություններն ու վիճակները, որոնք դանդաղեցնում են դեպի երիկամներ արյան հոսքի արագությունը, կարող են բերել երիկամների սուր վնասման՝

  • արյան կամ հեղուկների կորուստ (սուր արյունահոսություն)
  • արյան ճնշումը կտրուկ նվազեցնող (հիպոտենզիա) ճնշման և այլ դեղեր
  • սրտամկանի ինֆարկտ
  • սրտային հիվանդություններ
  • վարակներ
  • լյարդային անբավարարություն
  • որոշ դեղեր, օրինակ՝ Ասպիրին, Իբուպրոֆեն, Նապրոքսեն և այլ համանման դեղեր
  • սուր ալերգիկ ռեակցիա (անաֆիլաքսիա)
  • ծանր այրվածքներ
  • ծանր ջրազրկում:

Երիկամների ախտահարում կամ վնասում

Այս հիվանդությունները, վիճակները կամ գործոնները կարող են անմիջականորեն սուր վնասել երիկամները և բերել սուր երիկամային անբավարարության՝

  • երիկամները շրջապատող երակների և զարկերակների խցանում արյան մակարդուկներով
  • խոլեսթերինի կուտակումներ, որոնք կարող են արգելափակել երիկաների արյունամատակարարումը
  • գլոմերուլոնեֆրիտ՝ երիկամների կծիկային զտիչների բորբոքում
  • հեմոլիտիկ ուրեմիկ համախտանիշ՝ հիվանդություն, որն առաջանում է արյան կարմիր գնդիկների վաղ քայքայման պատճառով
  • վարակներ
  • համակարգային կարմիր գայլախտ (լուպուս)՝ իմունային համակարգի խանգարում, որը կարող է առաջացնել գլոմերուլոնեֆրիտ
  • որոշ դեղեր, այդ թվում՝ որոշ քիմիոթերապևտիկ դեղեր, հակաբիոտիկներ և պատկերման հետազոտությունների ժամանակ օգտագործվող կոնտրաստանյութեր
  • սկլերոդերմիա՝ հազվադեպ հանդիպող հիվանդությունների մի խումբ, որն ախտահարում է մաշկը և շարակցական հյուսվածքը (այդ թվում՝ երիկամներում)
  • թրոմբոտիկ թրոմբոցիտոպենիկ պուրպուրա (Շենլեյ-Հենոխի հիվանդություն), որը հազվադեպ հանդիպող արյան հիվանդություն է
  • թույլեր կամ տոքսիններ, օրինակ՝ ալկոհոլ, ծանր մետաղներ և կոկաին
  • մկանային հյուսվածքի քայքայում (ռաբդոմիոլիզ), որի ժամանակ առաջացող թույները վնասում են երիկամների կծիկները
  • ուռուցքային բջիջների քայքայում (ուռուցքային լիզիս համախտանիշ), որի դեպքում նույնպես առաջանում են կծիկներն ախտահարող թունավոր նյութեր:

Երիկամներում մեզի արգելափակում (բլոկադա)

Բոլոր այն հիվանդությունները կամ վիճակները, որոնք կարող են արգելափակել ձեր օրգանիզմից մեզի հեռացումը (միզային օբստրուկցիա), կարող են բերել երիկամների սուր վնասվան: Դրանցից են՝

  • միզապարկի քաղցկեղ
  • միզուղիների խցանում արյան մակարդուկներով
  • արգանդի վզիկի քաղցկեղ
  • հաստ աղու քաղցկեղ
  • շագանակագեղձի մեծացում (ադենոմա)
  • երիկամի քարեր
  • միզապարկի գործունեությունն ապահովող նյարդերի վնասումներ կամ ախտահարումներ
  • շագանակագեղձի քաղցկեղ:

Ռիսկի գործոններ

Սուր երիկամային անբավարարությունը գրեթե միշտ զարգանում է մեկ այլ հիվանդության կամ իրավիճակի հետ փոխկապված: Ձեզ մոտ երիկամների սուր վնասման ռիսկը բարձրացնող հիվանդություններից են՝

  • հիվանդություններ, որոնք պահանջում են հիվանդանոցային բուժում, առավել ևս՝ անհետաձգելի բուժօգնություն
  • մեծ տարիք
  • ձեռքերի կամ ոտքերի արյունատար անոթների խցանում (ծայրամասային զարկերակների հիվանդություն)
  • դիաբետ (շաքարախտ)
  • բարձր արյան ճնշում (հիպերտենզիա)
  • սրտային անբավարարություն
  • երիկամային հիվանդություններ
  • լյարդի հիվանդություններ
  • որոշ քաղցկեղներ և դրանց բուժումներ:

Love and Romance

We’ve all experienced love. We’ve loved (and been loved by) parents, brothers, sisters, friends, even pets. But romantic love is different. It’s an intense, new feeling unlike any of these other ways of loving.

Why Do We Fall in Love?

Loving and being loved adds richness to our lives. When people feel close to others they are happier and even healthier. Love helps us feel important, understood, and secure.

But each kind of love has its own distinctive feel. The kind of love we feel for a parent is different from our love for a baby brother or best friend. And the kind of love we feel in romantic relationships is its own unique type of love.

Our ability to feel romantic love develops during adolescence. Teens all over the world notice passionate feelings of attraction. Even in cultures where people are not allowed to act on or express these feelings, they’re still there. It’s a natural part of growing up to develop romantic feelings and sexual attractions to others. These new feelings can be exciting — or even confusing at first.

The Magical Ingredients of Love Relationships

Love is such a powerful human emotion that experts are constantly studying it. They’ve discovered that love has three main qualities:

  1. Attraction is the “chemistry” part of love. It’s all about the physical — even sexual — interest that two people have in each other. Attraction is responsible for the desire we feel to kiss and hold the object of our affection. Attraction is also what’s behind the flushed, nervous-but-excited way we feel when that person is near.
  2. Closeness is the bond that develops when we share thoughts and feelings that we don’t share with anyone else. When you have this feeling of closeness with your boyfriend or girlfriend, you feel supported, cared for, understood, and accepted for who you are. Trust is a big part of this.
  3. Commitment is the promise or decision to stick by the other person through the ups and downs of the relationship.

These three qualities of love can be combined in different ways to make different kinds of relationships. For example, closeness without attraction is the kind of love we feel for best friends. We share secrets and personal stuff with them, we support them, and they stand by us. But we are not romantically interested in them.

Attraction without closeness is more like a crush or infatuation. You’re attracted to someone physically but don’t know the person well enough yet to feel the closeness that comes from sharing personal experiences and feelings.

Romantic love is when attraction and closeness are combined. Lots of relationships grow out of an initial attraction (a crush or “love at first sight”) and develop into closeness. It’s also possible for a friendship to move from closeness into attraction as two people realize their relationship is more than “just like” and they have become interested in one another in a romantic way.

For people falling in love for the first time, it can be hard to tell the difference between the intense, new feelings of physical attraction and the deeper closeness that goes with being in love.

Lasting Love or Fun Fling?

The third ingredient in a love relationship, commitment, is about wanting and deciding to stay together as a couple in the future — despite any changes and challenges that life brings.

Sometimes couples who fall in love in high school develop committed relationships that last. Many relationships don’t last, though. But it’s not because teens aren’t capable of deep loving.

We typically have shorter relationships as teens because adolescence is a time when we instinctively seek lots of different experiences and try out different things. It’s all part of discovering who we are, what we value, and what we want out of life.

Another reason we tend to have shorter relationships in our teens is because the things we want to get out of a romantic relationship change as we get a little older. In our teens — especially for guys — relationships are mainly about physical attraction. But by the time guys reach 20 or so, they rate a person’s inner qualities as most important. Teen girls emphasize closeness as most important — although they don’t mind if a potential love interest is cute too!

In our teens, relationships are mostly about having fun. Dating can seem like a great way to have someone to go places with and do things with. Dating can also be a way to fit in. If our friends are all dating someone, we might put pressure on ourselves to find a boyfriend or girlfriend too.

For some people dating is even a status thing. It can almost seem like another version of cliques: The pressure to go out with the “right” person in the “right” group can make dating a lot less fun than it should be — and not so much about love!

In our late teens, though, relationships are less about going out to have fun and fitting in. Closeness, sharing, and confiding become more important to both guys and girls. By the time they reach their twenties, most girls and guys value support, closeness, and communication, as well as passion. This is the time when people start thinking about finding someone they can commit to in the long run — a love that will last.

What Makes a Good Relationship?

When people first experience falling in love, it often starts as attraction. Sexual feelings can also be a part of this attraction. People at this stage might daydream about a crush or a new BF or GF. They may doodle the person’s name or think of their special someone while a particular song is playing.

It sure feels like love. But it’s not love yet. It hasn’t had time to grow into emotional closeness that’s needed for love. Because feelings of attraction and sexual interest are new, and they’re directed at a person we want a relationship with, it’s not surprising we confuse attraction with love. It’s all so intense, exciting, and hard to sort out.

The crazy intensity of the passion and attraction phase fades a bit after a while. Like putting all our energy into winning a race, this kind of passion is exhilarating but far too extreme to keep going forever. If a relationship is destined to last, this is where closeness enters the picture. The early passionate intensity may fade, but a deep affectionate attachment takes its place.

Some of the ways people grow close are:

  • Learning to give and receive. A healthy relationship is about both people, not how much one person can get from (or give to) the other.
  • Revealing feelings. A supportive, caring relationship allows people to reveal details about themselves — their likes and dislikes, dreams and worries, proud moments, disappointments, fears, and weaknesses.
  • Listening and supporting. When two people care, they offer support when the other person is feeling vulnerable or afraid. They don’t put down or insult their partner, even when they disagree.

Giving, receiving, revealing, and supporting is a back-and-forth process: One person shares a detail, then the other person shares something, then the first person feels safe enough to share a little more. In this way, the relationship gradually builds into a place of openness, trust, and support where each partner knows that the other will be there when times are tough. Both feel liked and accepted for who they are.

The passion and attraction the couple felt early on in the relationship isn’t lost. It’s just different. In healthy, long-term relationships, couples often find that intense passion comes and goes at different times. But the closeness is always there.

Sometimes, though, a couple loses the closeness. For adults, relationships can sometimes turn into what experts call “empty love.” This means that the closeness and attraction they once felt is gone, and they stay together only out of commitment. This is not usually a problem for teens, but there are other reasons why relationships end.

Why Do Relationships End?

Love is delicate. It needs to be cared for and nurtured if it is to last through time. Just like friendships, relationships can fail if they are not given enough time and attention. This is one reason why some couples might not last — perhaps someone is so busy with school, extracurriculars, and work that he or she has less time for a relationship. Or maybe a relationship ends when people graduate and go to separate colleges or take different career paths.

For some teens, a couple may grow apart because the things that are important to them change as they mature. Or maybe each person wants different things out of the relationship. Sometimes both people realize the relationship has reached its end; sometimes one person feels this way when the other does not.

Moving On

Losing love can be painful for anyone. But if it’s your first real love and the relationship ends before you want it to, feelings of loss can seem overwhelming. Like the feelings of passion early in the relationship, the newness and rawness of grief and loss can be intense — and devastating. There’s a reason why they call it a broken heart.

When a relationship ends, people really need support. Losing a first love isn’t something we’ve been emotionally prepared to cope with. It can help to have close friends and family members to lean on. Unfortunately, lots of people — often adults — expect younger people to bounce back and “just get over it.” If your heart is broken, find someone you can talk to who really understands the pain you’re going through.

It seems hard to believe when you’re brokenhearted that you can ever feel better. But gradually these feelings grow less intense. Eventually, people move on to other relationships and experiences.

Relationships — whether they last 2 weeks, 2 months, 2 years, or a lifetime — are all opportunities to experience love on its many different levels. We learn both how to love and how to be loved in return.

Romance provides us with a chance to discover our own selves as we share with someone new. We learn the things we love about ourselves, the things we’d like to change, and the qualities and values we look for in a partner.

Loving relationships teach us self-respect as well as respect for others. Love is one of the most fulfilling things we can have in our lives. If romance hasn’t found you yet, don’t worry — there’s plenty of time. And the right person is worth the wait.

Задания с 5-16 апреля

История фортепиано

На историю европейской культуры начала XVIII столетия большое влияние оказало такое событие, как создание фортепиано. Музыкальная культура западной цивилизации полностью изменилась при появлении фортепиано.

Из истории известно о существовании клавишных инструментов еще в Средневековье. Самый старый из них – это орган, являющийся духовым клавишным инструментом, у которого нет струн, зато есть множество труб. Именно поэтому непосредственным родственником фортепиано орган не является.

Фортепиано Бартоломео Кристофори

Композиторы и музыканты XVIII века понимали, что им необходим новый клавишный инструмент, по выразительности не уступающий скрипке. Ощущалась потребность в инструменте, динамический диапазон которого был бы достаточно большим. Воплотить мечты в реальность смог итальянский мастер Бартоломео Кристофори, он занимался в семействе Медичи музыкальными инструментами. Именно с его музыкального инструмента и началась в 1709 году история фортепиано.

Бартоломео Кристофори

Название своему изобретению он дал следующее — «gravicembalo col piano e forte», которое переводится как «инструмент клавишный, играющий громко и нежно». Позднее название сократили, превратив его в одно слово «фортепиано». В 1916 и 1917 годах похожие инструменты были созданы французом Жаном Мариусом и немцем Кристофором Готлибом Шретером.

Фортепиано Бартоломео Кристофори 1720 года

Очень простое фортепиано Кристофори имело клавиши, войлочные молоточки и возвращатель. У него отсутствовали демпфера и педали. При ударе по клавише молоток ударял по струне, после чего она начинала вибрировать. Ее вибрация не была похожа на ту вибрацию, какая бывает у клавикорда или клавесина. Молоточек, благодаря возвращателю, имел возможность идти назад, а не оставаться прижатым к струне, что могло бы в свою очередь заглушать вибрации струны.

Динамический диапазон инструмента и его способность резонировать – это те качества, которые отличают фортепиано от других музыкальных инструментов. Почти колокольного звучания инструменту позволяют достигать его стальная рама и деревянный корпус. От предшественников фортепиано отличает его звучание, способное быть не только тихим или громким, но еще и делающим крещендо и диминуэндо, способность к постепенной или внезапной смене динамики.

История фортепиано

Несмотря на то, что история фортепиано насчитывает 300 лет, появление этого инструмента стало поворотным моментом в искусстве. Вся европейская музыка, а это важная часть всей мировой культуры, изменила свой характер, благодаря этому изобретению.

На протяжении трехсот лет для фортепиано писали все великие композиторы. Многие из них прославились именно фортепианными произведениями. Также с ростом популярности фортепиано начали появляться и пианисты-виртуозы. Одним словом фортепьяно оставило неизгладимый след в истории мировой культуры, став одним из важнейших музыкальных инструментов.

______________________________________________________________________________________________________________________________

История пончо

Пончо – это разновидность традиционной латиноамериканской верхней одежды. Оно представляет собой прямоугольный отрез ткани достаточно большого размера, посредине которого сделан вырез для головы.

Пончо было изобретено индейцами в Южной Америке и являлось их национальной одеждой. Они ценили пончо за удобство. Эта одежда не сковывала движений и при этом была достаточно теплая. Считается, что пончо люди стали использовать в XIII-XIV веках. Эти первые варианты были просты и очень похожи между собой. Они представляли собой тканевые прямоугольники со стороной полтора на полтора метра или полтора на два метра. В них не предусматривались рукава или другие элементы одежды, только круглый вырез для головы.

История пончо

Делали пончо из шерсти животных. Крестьяне и другие простолюдины использовали для производства этой одежды ткань «аваску», она была грубая, так как ткалась из шерсти лам. А люди с хорошим достатком применяли ткань «альпаки», которая была более мягкой и теплой. Вожди индейских племен носили самые дорогие пончо, которые делали из шерсти «викуньи».

История пончо

В давние времена на территориях, где сейчас располагается Перу, производство пончо было настоящим искусством. Занимались этим ремеслом лишь мастера из некоторых районов Патагонии, их изделия ценились на всем континенте. Что удивительно, пончо из грубой ткани делались женщинами, а из тонкой – мужчинами.

История пончо

Для украшения пончо использовали вышивку, бахрому, что делало эту одежду очень привлекательной. Именно это сыграло основную роль в проявлении интереса к этой одежде со стороны европейцев. Спустя непродолжительное время пончо снискало славу отличной одежды не только в Северной Америке, но и в Европе.

История пончо

Но история пончо на этом не заканчивается. Этот вид одежды вошел в моду в начале второй половины XX века, когда его стали демонстрировать на показах модельеров Европы. Оно претерпело значительные метаморфозы: вырезы и горловины стали разнообразными, стали появляться вырезы для рук, карманы, капюшоны, застежки и воротники. Кроме того, модельеры начали создавать различную одежду, в которой проскальзывали идеи пончо. Изменились материалы: они стали более практичными, мягкими и удобными. Появились вязаные пончо, которые быстро завоевали популярность у потребителя.

История пончо

Однако традиционные пончо никуда не делись, и их продолжали носить. Классическое пончо имеет свободный крой, его края свисают до середины бедер, украшения отсутствуют, а декор минимален. Данные пончо привлекают внимание практически любой женщины. Они универсальны. Их можно носить с джинсами, брюками, юбками. Они скрывают худобу и лишний вес, при этом помогают женщине быть элегантной. Возможно, эти преимущества и поддерживают интерес потребителей к этому виду одежды.

_______________________________________________________________________________________________________________

Упражнения

  • КТО ПОСОВЕТОВАЛ, РАЗРЕШИЛ, ОБЕЩАЛ + ИНФИНИТИВ КОМУ?
  1. 1. Профессор посоветовал новых студентов не опаздывать на лекции (новый студент)
    2. Мать не разрешила своих детей купить мороженое (свои дети)
    3. Экскурсовод посоветовал некоторых экскурсантов слушать внимательно (некоторые экскурсанты)
    4. Наш преподаватель посоветовал всех студентов посетить музей. (все студенты)
    5. Отец обещал старшому сыну купить фотоаппарат (старший сын)
    6. Ученик обещал старой учительницы прочесть эту книгу (старая учительница)
    7. Нина разрешила своему другу посмотреть ее фотографии (свой друг)
    8. Врач не разрешает этого больного много курить (этот больной)
    9. Инженер посоветовал молодого рабочего выполнять работу аккуратно (молодой рабочий)
    10. Журналист обещал этому молодому артистку написать статью о спектакле (эта молодая артистка)

  • СКОЛЬКО ЛЕТ КОМУ?
    1. Сколько … лет? (Вы)
    2. … 30 лет. (он)
    3. … 21 год. (она)
    4. … 18 или 17 лет? (ты)
    5. скоро 25 лет. (я)
    6. Это Николай. … 23 года.
    7. Это Ирина. … 19 лет.
    8. Это Михаил. … 24 года.
    9. Это Сергей и Юра. … по 20 лет.
    10. Дима, когда ты родился? Сколько … лет?
    11. Николай Петрович, сколько … лет?
    12. Я еще молодой. … 22 года.2. а) Восстановите вопросительные слова.
    1. – … выставке рассказал преподаватель?
    2. – … матче говорил ваш друг?
    3. – … поездке мечтает Наташа?
    4. – … открытии рассказывает статья?
    5. – … лекции ты говоришь?
    6. – … городе говорится в тексте?
    б) Ответьте на эти вопросы, используя слова футбольный, последний,
    интересный, туристический, новый, сибирский.

Շալվա Ամոնաշվիլի «Ինչպես սիրել երեխաներին» (Ինքնավերլուծության փորձ)

Կյանքը՝ որպես Սեր, և մահը՝ որպես Սեր

Կորչակի մասին ես շատ էի լսել դեռևս 60-ական թվականներից, բայց համոթ ինձ՝ նրա ստեղծագործությունները չէի կարդացել։ Դեպի նա ինձ ուղղորդեց Վասիլի Ալեքսանդրովիչը։ Գրքից, որը նա ուղարկել էր ինձ, դուրս գրեցի հետևյալը․ «Յանուշ  Կորչակ, մարդ՝ արտասովոր բարոյական գեղեցկությամբ․․․ Երբ պատերազմից հետո իմացա Յանուշ  Կորչակի հերոսական սխրանքի մասին, նրա խոսքերն ինձ համար ողջ կյանքում պատվիրան դարձան։ Նա դաստիարակ է եղել հրեաների համար առանձնացրած Վարշավայի որբանոցներից մեկում։ Հիտլերականները դժբախտ երեխաներին դատապարտել էին Տրեբլինկի վառարաններում հրկիզման։

Երբ Յանուշ Կորչակին առաջարկեցին ընտրել՝ կյանք՝ առանց երեխաների, թե երեխաների հետ՝ Տրեբլինկի վառարաններում հրկիզում, նա, առանց տատանվելու, ընտրեց մահը։ «Պարո՛ն Գոլդշմիդտ, — ասաց նրան գեստապոյականը, — մենք գիտենք Ձեզ՝ որպես լավ բժշկի, բոլորովին պարտադիր չէ, որ Դուք Տրեպլինկա գնաք»։ «Ես խիղճս չեմ վաճառում», — պատասխանում է Յանուշ Կորչակը։ Հերոսը մահվան էր գնում երեխաների հետ, հանգստացնում նրանց՝ հոգ տանելով, որ երեխաների սրտերում բուն չդնի մահվան սպասման սարսափը։ Յանուշ Կորչակի կյանքը, բարոյական ցնցող ուժով ու մաքրությամբ օժտված նրա սխրանքն ինձ համար ոգեշնչման աղբյուր էին։ Ես հասկացա․ որպեսզի իսկական դաստիարակ դառնաս, հարկավոր է երեխաներին նվիրես սիրտդ։

Ես անմիջապես ամեն ինչ (ինչը հնարավոր էր) հավաքեցի Կորչակի գրքերի և նրա մասին՝ հրատարակելու համար։ Լեհաստանից Կորչակի և նրա Որբանոցի մասին ինձ ֆոտոալբոմ բերեցին, մի քանի գրքեր լեհերեն։ Այդքանը քիչ էր, բայց, այնուամենայնիվ, օգնեց ինձ խորանալու երեխաների հանդեպ Սերն ընկալելու մեջ։ Ես սքանչանալով, երբեմն՝ արցունքերով լի աչքերով էի կարդում Կորչակի մասին պատմությունները և երեխաների մասին ու երեխաների համար գրված հրաշալի գրքերը։ Մանկավարժի ամեն մի խոսքը, որում ապրում էր դեռ չիրականացրած սխրանքը, ես թրթիռով էի ընդունում՝ որպես անձամբ ինձ ուղղված։ Ամեն մի խոսք ներծծված էր հերոսի ոգով և ոգեշնչում էր ինձ։ Ես շտապում էի կրտսեր, ավագ երեխաների մոտ, շփվում նրանց հետ, դասեր անցկացնում և մշտապես վարժանքներ անում՝ Կորչակի, Սուխոմլինսկու պես երեխաների հանդեպ սեր դրսևորելու համար։ Այն ժամանակ ես շատ բան ձեռք բերեցի, շատ բան սովորեցի։ Ուսանողի նման կոնսպեկտում էի Կորչակի խրատները և ջանում դրանցով ապրել։ Չնայած իմ բնությունն ու գիտակցությունը ընդունում էր նրանից ամեն ինչ՝ առանց պայմանի, այնուամենայնիվ, հասկացա, որ շատ դժվար է քայլել նեղ արահետներով դեպի Երեխայի սիրտը։ Իսկ այդ նեղ արահետը Մանկավարժական, Ուսուցչական Սերն է։
Ահա թե ինչ օրենքներ է սահմանել Յանուշ Կորչակը երիտասարդ, անփորձ դաստիարակի համար․
-Դու՝ դո՛ւ եղիր, փնտրի՛ր սեփական ուղիդ։
-Ճանաչիր նախ քեզ, մինչ կուզես ճանաչել երեխաներին։
-Մինչև իրավունքի և պարտականության շրջանակը նշելդ քեզ հաշվետո՛ւ եղիր, թե ինչի ես ընդունակ։
-Դու ես հենց այն Երեխան, որին մինչ մյուսներին դաստիարակելը պիտի դաստիարակես ու սովորեցնես։
Այստեղ իմաստուն մի բացատրություն է հետևում։ Ամենակոպիտ սխալներց մեկը, — ասում է Կորչակը, — մանկավարժությունը Երեխայի, ոչ թե Մարդու մասին գիտություն համարելն է։ Եվ ահա թե ինչ ապշեցուցիչ տրամաբանությամբ է նա դա ապացուցում․
«Բռնկուն Երեխան, իրեն մոռանալով, հարվածում է, հասուն մարդը, իրեն մոռանալով, սպանում։ Բարեհոգի Երեխայից շորթում են խաղալիքը, հասուն մարդուց՝ պարտամուրհակի ստորագրությունը։
Թեթևամիտ Երեխան տետրի համար տրված տասանոցով կոնֆետ է գնում, հասուն մարդը մոլախաղի մեջ տանուլ է տալիս ողջ ունեցվածքը»։
Դրանից բխում է եզրահանգումը, որի մասին աշխարհը մինչև հիմա չի իմացել, և այն պետք է փոխի մեր գիտակցությունը, մեր վերաբերմունքը երեխաների հանդեպ և մեր հանդեպ․ «Երեխաներ չկան, կան մարդիկ, բայց ընկալման մի այլ մասշտաբով, փորձի մի այլ պաշարով, այլ տպավորություններով, զգացմունքների մի այլ խաղով»։

Կորչակը խրատում է․
-Դու դո՛ւ եղիր, և հետևի՛ր երեխաներին այն ժամանակ, երբ նրանք կարող են իրենք իրենցով լինել։ 
-Հետևի՛ր, բայց պահանջներ մի՛ դրսևորիր։ 
Հետևում է բացատրությունը․
«Չես կարող ստիպել կենդանի, առողջ Երեխային կենտրոնացած ու հանգիստ դառնալ չվստահող ու մռթոշածը շփվող ու սրտաբաց չի դառնում, ինքնասեր ու պարտաճանաչ մարդը հեզաբարո ու խոնարհ չի դառնում․․․ Եթե դու ազդեցիկ կեցվածք ու առողջ թոքեր չունես, ապա իզուր ես աղմկարարներին կարգապահության կոչ անում»։
Հետո ասում է․
Բայց դու բարի ժպիտ ունես և ջերմ հայացք։ Ոչինչ մի՛ ասա գուցե նրանք իրենք իրենց կհանգստանան։ Երեխաները փնտրում են իրենց ուղին։ 
-Քեզանից մի՛ պահանջիր, որ դու միանգամից լինես լրջմիտ, հասուն դաստիարակ՝ հոգուդ մեջ հոգեբանական հաշվապահություն ունենալով և գլխումդ՝ մանակավարժական կոդեքս։ 
Եվ բացատրում է․
«Դու հրաշալի դաշնակից ունես՝ մոգական երիտասարդությունը, իսկ դու կոչ ես անում փնթփնթանությանը՝ զառամյալ փորձիդ։
Ահա և խրատը․
-Ոչ թե այն, որ պիտի լինի, այլ այն, որ կարող է լինել։
Եվ բացատրությունը․
«Դու ուզում ես, որ երեխաները քեզ սիրեն, իսկ ինքդ, պարտավորված բարեխղճորեն կատարել կարգադրված աշխատանքը, պետք է խցկես նրանց ժամանակակից կյանքի, ժամանակակից կեղծավորության, ժամանակակից բռնության հոգեկան ձևերի մեջ։ Երեխաները դա չեն ուզում, նրանք պաշտպանվում են և պետք է որ վիրավորվեն քեզանից»։
Ո՛չ պատժել, ո՛չ պարգևատրել։
-Դու նրանց համար օրինակ պիտի լինես։
Բայց հարց է ծագում․
«Իսկ ի՞նչ պիտի անես քո արատները, պակասությունները և ծիծաղելի կողմերը։ Փորձելու ես թաքցնել։ Գուցե դա քեզ հաջողվի, չէ՞ որ ինչքան ջանասեր լինես դու, այնքան ջանասեր երեխաները կձևացնեն, որ չեն տեսնում, չգիտեն, և քեզ կծաղրեն, բայց ամենամեղմ շշուկով»։
Այս խրատը ես յուրացրել եմ որպես մի դպրոցական, որ ձգտում է ճանաչողության․ ինչպես կատարելության ձգտող հոգևորական, ինչպես արտահայտչականության ձգտող դերասան։ Ես հասկացա՝ շատ դժվար է երեխաներին սիրել Կորչակի, Սուխոմլինսկու, Պեստալոցցիի պես։
«Դժվար է քեզ համար, անգամ շատ դժվար, համաձայն եմ, — ասում է «ինձ» Կորչակը։ -Բայց դժվարություններ ունեն բոլորը, բայց դե դրանք կարելի է լուծել տարբեր ձևերով։ Պատասխանը կարող է միայն հարաբերականորեն ճիշտ լինել։ Չէ՞ որ կյանքը թվաբանական խնդրագիրք չէ, որում պատասխանը մեկն է, իսկ լուծման տարբերակները՝ առավելագույնը երկուսը։
Ես փնտրում էի իմ պատասխանները՝ ինչպես սիրել երեխաներին, ոչ միայն երեխաների հետ անհրաժեշտ շփմամբ, այլև բոլորի համար դասագրքեր և խնդրագրքեր կազմելով, կրթության բովանդակության հոգևոր իմաստի հաստատմամբ, դաստիարակությունը ուսուցումից վեր դասելով, դպրոցական ամբողջ օրվա բովանդակալից կազմակերպումով երեխաների կյանքի հարստացմամբ շախմատի, թատրոնի, բալետի, ստեղծագործական աշխատանքի, խաղերի և զբոսանքների պարապմունքներով․․․ Ընդհանուր առմամբ՝ ճանապարհ եմ բացել Մանկավարժական Սիրո բոլոր միջոցներով, որոնք կարող էին երեխաներին ուրախություն, բազմակողմանի գործունեության զարգացում պարգևել, իսկ ամենակարևորը՝ այն զգացումը, որ նրանք դպրոցում ապրում են մի կյանքով, որ հրապուրում է նրանց։
Կորչակն օգնեց ինձ՝ հասկանալու ևս մի իմաստնություն՝ կապված «ի՞նչ է ներդաշնակ զարգացումը» հարցի հետ։ Ինչքա՜ն են փիլիսոփայել մանկավարժներն այս առիթով՝ իրենց համարելով գիտնական-օրենսդիրներ՝ ձախ կիսագունդ, աջ կիսագունդ․․․ ֆիզիկական, մտավոր, բարոյական, գեղագիտական․․․բացահայտել թաքնված հնարավորություններն ամբողջ խորությամբ․․․
Իսկ Կորչակը հեգնանքով ժպտում է․
«Միամի՛տ, փորձիր։ Հասարակությունը տվել է քեզ մի փոքրիկ վայրենի, որ դու նրան կրթես, վարժեցնես, դյուրամասելի դարձնես, և սպասում է։ Սպասում է պետությունը, եկեղեցին, ապագա գործատուն։ Պահանջում է, սպասում, հետևում։ Պետությունը պահանջում է պաշտոնական հայրենասիրություն, եկեղեցին՝ դոգմատիկ հավատ, գործատուն՝ ազնվություն, իսկ նրանք բոլորը՝ միջակություն ու հնազանդություն։
Չափից ավելի ուժեղին կջարդի, աննկատին կքրքրի, երկերեսանուն երևի կկաշառի, խեղճի ճանապարհը միշտ կփակի. ո՞վ։ Դե, «ով» չէ՝ կյանքը»։
Իսկ ինչպե՞ս վարվենք ներդաշնակ զարգացման հետ, ներդաշնակ դստիարակության հետ։
Կորչակը պարզ պատասխան է տալիս, բայց Բարձրագույն Մանկավարժական գիտակցության անունից։
«Պատվիրան սիրի՛ր մերձավորիդ, դա ներդաշնակություն է, տարածություն, ազատություն։ Շո՛ւրջդ նայիր, ժպտա՛»։ 
Այս միտքն ազատեց ինձ ավելորդ գիտական իմաստնությունից։ Իսկապես․ ներդաշնակություն՝ մերձավորի հանդեպ սիրո մեջ։ Եթե մեկն ուզում է ներդաշնակ էություն լինել, թող սովորի սիրել․ եթե մեկն ուզում է երեխաների մեջ ներդաշնակություն դաստիարակել, թող սովորեցնի նրանց սիրել։
Սերն ունի բազմաբնույթ դրսևորումներ։
Ի՞նչ է հարգանքը։
Սիրո դրսևորման ամենագեղեցիկ ձևերից մեկը, իհարկե, եթե այն անկեղծ է։
Հարգանքը սիրո դրսևորում է։ Հարգել Երեխային, նշանակում է աճեցնել քո մեջ Մանկավարժական Սեր։ Այսպես եմ ես հասկացել Կորչակի կողմից Երեխայի՝ հարգվելու իրավունքի պաշտպանությունը։ Ես դուրս եմ գրել հրահանգներ՝ դրա հետ կապված։
Հարգե՛ք Երեխայի չիմացությունը։
Հարգե՛ք ճանաչողության համար ջանքը։
Հարգե՛ք անհաջողություններն ու արցունքները։
Հարգե՛ք Երեխայի սեփականությունն ու նրա բյուջեն։
Հարգե՛ք Երեխայի իրավունքը՝ լինելու այն, ինչ կա։
Հարգե՛ք հասակի դժվարին աճի գաղտնիքն ու շեղումները։
Հարգե՛ք նրա ընթացիկ ժամն ու այսօրվա օրը։
Հարգե՛ք յուրաքնչյուր առանձին րոպեն, քանզի կմեռնի այն ու էլ երբեք չի վերադառնա։ 
Հարգե՛ք պարզ աչքերը, ողորկ մաշկը, պատանի ջանքերն ու վստահությունը։
Հարգե՛ք, եթե չեք պաշտում լուսավոր, անմեղ, սուրբ մանկությունը։
Իսկ եթե այս բոլորը հարգվի, ի՞նչ մանկավարժություն կստեղծվի։ Զորանոցայի՞ն։ Ո՛չ, բոլորովին ո՛չ։ Այն ուրիշ կլինի, կորչակյան, սուխոմլինսկիական, պեստալոցցիական, ընդհանրապես՝ դասական։
Բոլոր դասականների անունից Յանուշ Կորչակը կասի մեզ․ «Դաստիարակը, որը չի շղթայում, այլ ազատագրում է, չի մատուցում, այլ հասցնում է, կարճ չի կապում, այլ զարգացնում է, չի թելադրում, այլ սովորեցնում է, չի պահանջում, այլ հարցնում է, ապրումակցում է երեխայի հետ ոգեշնչող պահը՝ բազմիցս խոնավ հայացքով հետևելով հրեշտակի պայքարին սատանայի հետ, որտեղ պայծառ հրեշտակը հաղթում է»։ 
Երեխայի վսեմությունը Յանուշ Կորչակը ցույց է տալիս՝ նրան համեմատելով հասուն մարդու հետ։ Նա գրում է․ «Իսկ հասուն մարդը կատարյալ վինեգրետ է, հայացքների ու համոզմունքների մի խուլ անկյուն, հոտային, սնահավատության ու սովորույթների հոգեբանություն, հայրերի ու մայրերի թեթևամիտ արարքներ, հասուն կյանքը սկզբից մինչև վերջ անպատասխանատու է։
Անհոգությունը, ծուլությունը, բութ համառությունը, անհասկացողությունը, հիմարությունը, մեծերի անխելքությունն են և հարբած արարքները»․․․ 
«Եվ մանակական լրջությունը, խոհունությունն ու հավասարակշռությունը, պատկառելի պատասխանատվությունը, իր ոլորտում փորձը, ճիշտ դատողությունների ու գնահատականների կապիտալը, տակտով լի պահանջների չափավորությունը, զգացմունքների նրբությունը, արդարամտության անսխալ զգացումը»։ Ես լի եմ Յանուշ Կորչակով։
Նա է աշխարհում առաջին անգամ գիրք գրել ու վերնագրել այն «Ինչպես սիրել Երեխային»։ Երեխային չի կարելի սիրել ցանկացած ձևով։ Եթե Սերը չի դաստիարակում, Երեխայի համար չէ։ Եթե Սիրո մեջ նվիրվածություն ու անձնազոհության թաքուն պատրաստակամություն չկա, նույնպես երեխաների համար չէ։
Իսկ հիմա ի կատար է ածվում Կորչակի Մանկավարժության վերջին ակորդը․ նրա կյանքը Սեր է եղել երեխաների հանդեպ, և մահն էլ կլինի Սիրո դրսևորում նրանց հանդեպ։
Ես ուղեկցում եմ նրան ու երեխաներին իմ սգավոր-հանդիսավոր երևակայության մեջ, թե ինչպես են նրանք ուղևորվում վարշավյան փողոցներով դեպի կայարան։
Այնտեղից բեռնատար գնացքներով նրանց կուղարկեն Տրեբլինկա՝ այրելու, ոչնչացնելու գազախցիկներում։
1942 թվականի օգոստոսի 5-ի օրն է։
Շարասյան մեջ երկու հարյուր երեխա է։ Երեխաները հագնված են տոնական։ Նրանք դեռ չգիտեն, թե ինչ է իրենց սպասվում։ Նրանք ժպտում են։
Առջևից քայլում է Յանուշ Կորչակը երկու՝ ամենափոքր երեխաների հետ։
Շարասյան գլխավերևում ծածանվում է կանաչ դրոշը՝ քառաթերթ երեքնուկի ոսկեգույն ծաղկով։ Երեքնուկը երջանկության, հույսի, սիրո ծաղիկն է։
Ականատեսն ասում է․ «Կորչակը բացատրում էր որբերին, որ նրանց հաճելի իրադարձություն է սպասում՝ ճամփորդություն դեպի գյուղ։ Վերջապես նրանք կարող են թողնել հեղձուցիչ սենյակների ատելի պատերը, որ մեկնեն մարգագետիններ՝ պատված ծաղիկներով, աղբյուրներով, որտեղ կարելի է լողալ, գյուղ, որտեղ շատ սունկ ու հատապտուղներ կան։ Նա հանձնարարել էր երեխաներին լավ հագնվել․․․ Երբ ես նրանց հանդիպեցի Սագերի փողոցում, երեխաները ուրախ երգելով գնում էին, Կորչակը գրկին բռնել էր երկու երեխաների՝ ամենափոքրիկներին, նրանք նույնպես շողում էին, իսկ Կորչակը նրանց ինչ-որ ծիծաղելի պատմություն էր պատմում»։
Պատկերացնում եմ այդ ուղևորությունը, որին վիճակված էր հեղաշրջում իրագործել մանկավարժական գիտակցության մեջ․ Մեծագույն Մանկավարժական Սիրո բոցով այրել հին գիտակցությունը, որում այնքան շատ անվստահություն ու անհարգալից վերաբերմունք կա երեխաների հանդեպ, այնքան շատ բռնություն և հարկադրանք, և թույլ տալ այրվել կրակներում նրան, ով կրում է Վեհագույն Դասական, Աստվածային, Մանկավարժական Սրտի ու Մտքի լույսը։
Ապրանքատար վագոնը բեռնում են երեխաներով։
Ահա և գեստապոյական-հրամանատարը, որ պատասխանատու է էշելոնը բարձելու և ճանապարհելու համար։
Փնտրո՞ւմ է նա արդյոք դատապարտված ամբոխի մեջ բժիշկ Կորչակին։ Երևի. մտածում է, որ ուրախ լուր է նրան հաղորդելու։
Երեխաներին արդեն լցրել են վագոնը։ Կարչակը վերջինն է բարձրանում։
Այդ պահին մոտենում է գեստապոյական-հրամանատարը։
-Դուք չե՞ք, որ գրել է «Փոքրիկ Ջեկի սնանկացումը», — դիմում է նա Կորչակին։
-Իսկ դա ինչ-որ կապ ունի՞ էշելոնի ուղարկման հետ, — պատասխանում է Կորչակը
-Ո՛չ, պարզապես ես մանկության տարիներին կարդացել եմ Ձեր գիրքը։ Լավ գիրք է։ Դուք կարող եք մնալ, բժի՛շկ։
-Իսկ երեխանե՞րը, — հարցնում է Կորչակը։
-Անհնար է, երեխաներին կուղարկեն․․․
Մնալ առանց երեխաների՞։
Նրանց դժբախտության մեջ մենա՞կ թողնել։
Ինչո՞ւ է այդ դեպքում ինքը ծնվել։
Ինչո՞ւ այդ դեպքում 29-ամյա տարիքում հրաժարվեց անձնական կյանքից, ընտանիքից, որ հիմնի անապաստան ու բարձիթողի երեխաներից մի մեծ ընտանիք։
Ինչո՞ւ այդժամ նա՝ ռուսական բանակի ճակատային բժիշկը, լազարեթում գրեց «Ինչպե՞ս սիրել Երեխային» գիրքը։
Իսկ ի՞նչ կասի Մատյուշ Առաջին թագավորն իր ծնողի մասին։
Ո՛չ, այդպես չի կարող լինել։
Նրա կյանքը եղել է Սեր երեխաների հանդեպ, և նա կընդունի մահը երեխաների հետ՝ սիրելով նրանց։
-Դուք սխալվում եք․․․- ասում է նա գեստապոյականին։ — Դուք սխալվում եք․․․ Նախ և առաջ երեխաները։
Եվ նա բարձրանում է բեռնատար գնացք։
Դռները աղմուկով փակվում են։
Էշելոնը շարժվում է ու թափ առնում։
Իսկ քամին շաղ է տալիս ողջ աշխարհով Մանկավարժի կտակը, որ ով ականջ ունի, լսի․
«Նոր սերունդ է աճում, բարձրանում է մի նոր ալիք։ Գալիս են և՛ թերություններով, և՛ արժանիքներով հնարավորություն տվեք, որ երեխաները ավելի լավը մեծանան։ Մենք չենք հաղթահարի անառողջ ժառանգությամբ դագաղի ծանրությունը, չէ՞ որ չենք կարող ասել, որ կապույտ տերեփուկները հացահատիկ դառնան։ Մենք հրաշագործներ չենք և չենք ուզում խաբեբաներ լինել։ Հրաժարվում ենք կատարյալ երեխաների հանդեպ երկերեսանի կարոտից։ Պահանջում ենք վերացրե՛ք սովը, ցուրտը, խոնավությունը, նեղությունը, խիտ բնակեցումը։ Այդ դո՛ւք եք ստեղծում հիվանդներ ու արատավորներ, դո՛ւք եք ստեղծում ապստամբության և վարակների պայմաններ ձեր թեթևամտությունն ու համաձայնության բացակայությունը։ Ուշադրություն ժամանակակից կյանքը ձևավորում է կոպիտ գիշատիչը (հոմո ռապաքս) նա՛ է թելադրում գործելու մեթոդները»։

Հավատի ամրապնդումը

70-ական թվանանների սկզբներին մենք սկսեցինք մեր մասշտաբային փորձարարության նոր փուլը Վրաստանի տարբեր շրջանների շատ ուսուցիչների մասնակցությամբ։ Նորն այն էր, որ մենք ողջ մանկավարժական գործընթացը ուղղորդեցինք յուրաքանաչյուր դպրոցականի անձի ձևավորման դաստիարակությանը՝ նրա մեջ բարոյականության և ճանաչողության մոտիվներ ստեղծելով ու զարգացնելով։ Երեխան բացահայտում է իր անձը այն չափով, որ չափով մենք ուղղորդում ենք նրան դեպի իր անկրկնելիության, իր անհրաժեշտ լինելու և իր առաքելության գիտակցումը այն միասնական ամբողջականության մեջ, որտեղ ինքն ապրում է․ դա կյանքն է։
Անհատականություն համարվում է ոչ թե նա, ով ոչինչ չի անում, և չի ուզում անել իր անտաշ բնավորության և աղքատ հոգևոր աշխարհի հետ, այլ նա, ով բնավորություն է կերտում՝ որպես նվեր մարդկանց, գիտակցում է իր եզակիությունը մարդկանց մեջ, արարում է իր հոգևոր աշխարհը։
Յանուշ Կոչակն ու Վասիլի Ալեքսանդրովիչ Սուխոմլինսկին, ինչպես նաև մեր փորձը օգնեցին մեզ՝ իմաստավորված բնութագիր տալու մեր մանակավարժական շփմանը։ Մենք եկանք այն եզրակացության, որ մանակավարժի, ուսուցչի շփումը երեխաների, աշակերտների հետ պետք է լինի․
բնական («ամեն մեկը ներկայանում է այնպիսին, ինչպիսին կա»),
անկաշկանդ,
բարեկամական,
ստեղծականությունն ու միտքը խրախուսող («որ սավառեն բարձր մտքեր»),
հավասար իրավունքներով («ինչպես մարդը մարդու հետ»),
բարեհոգի,
«հոգևոր հարստության՝ մտքերի հանդեպ ակնածանքով»,
փոխըմբռնմամբ,
համատեղ ուրախացող,
միասին կարեկցող,
ապրումակցող,
նրբազգաց,
գործունյա,
համագործակցել կարողացող,
վեհացնող,
հարգող,
հաստատող,
նպատակամետ,
գնահատող,
ոգևորող,
ոգեշնչող…

Մանակավարժական շփման մեջ չի թույլատրվում․
կոպտություն
վիրավորանք
ուրիշների վրա տոնի բարձրացում
գրգռվածություն
դատարկաբանություն
գերակայություն
սպառնալիք
սուտ
կեղծիք
եսասիրություն
հեգնանք
ծաղրանք

Մենք արդեն օգտագործում էինք այնպիսի հասկացություններ, ինչպիսին են ոգեղենությունը, սերը, հավատը, ուրախությունը, բայց դրանք չէինք ցուցադրում։ Պաշտոնական մանկավարժությունը դրանք չէր ընդունում (և չի ընդունում) որպես սեփական կագեր։ Անգամ ուրախություն բառը մանկավարժական գիտության համար համարվում էր օտար։ Բայց նոր սերնդի ծրագրերի և դասագրքերի, նաև մանակավարժական գործընթացների մշակման ժամանակ մենք այս հասկացությունները որպես մեր մանկավարժական աշխարհայացքի հիմք ընդունեցինք։ Դա նույնն է, ինչ ասում էր Պեստալոցցին․ «Մտածելով սիրել և սիրելով մտածել»։ Դրանից մենք տարբերակներ ստեղծեցինք․ «Դաստիարակելով սիրել և սիրելով դաստիարակել», «Սովորեցնելով սիրել և սիրելով սովորեցնել»։
Մեր նոր մշակումների հիմքում դրեցինք նաև ազատ ընտրության սկզբունքը։ Խոսում էինք մարդասիրության մասին, մարդասիրական մոտեցման մասին։ Փորձարարության երկրորդ փուլի առանձնահատուկ արժեքը մեզ համար դարձավ ուսուցչի և դաստիարակի անհատականությունը։ Մենք արդեն հաստատ գիտեինք, որ ուսուցիչը ձևափոխում է դպրոցը, բայց նա կարող է նաև ձևախախտել այն։ Փորձարարության մասնակիցներին մենք բացատրում էինք, թե ինչ որոշիչ դեր են խաղում իրենք նրանում, որ մանկավարժական գործընթացը ոգեշնչող, ազնվացնող լինի։ Այդ ժամանակ էլ ձևակերպեցինք մանկավարժական աքսիոմաների համակարգը։
Սերը սիրով է դաստիարակվում,
Բարությունը բարությամբ է դաստիարակվում,
Ազնվությունը ազնվությամբ է դաստիարակվում,
Ոգեղենությունը ոգեղենությամբ է դաստիարկվում
Բարոյականությունը բարոյականությամբ է դաստիարակվում․․․
Մենք պատրաստում և սովորեցնում էինք ուսուցիչներին, բայց և մենք էինք սովորում։ Ես համառորեն ինձ վարժեցնում էի դպրոցական տարբեր տարիքի երեխաների հետ շփվելուն, կատարելագործում էի իմ՝ դաս վարելու արվեստը։
Փորձարարական դասարանների երեխաները (նրանք մի քանի հազար էին) մեզ ավելի ու ավելի էին ուրախացնում․ հատուկ փորձերը և ընդհանուր դիտարկումները հաստատում էին երեխաների դաստիարակվածությունը, արժանավորության ոգին, ընդունակությունների զարգացումը և խորը իմացությունը։
Մենք ամեն տարի փոխում էինք ծրագրերը, ընդարձակում էինք, լրացնում, քանի որ դա էին պահանջում երեխաների անընդհատ աճող ընդունակություններն ու շահերը։ Իրենց ազատ գործունեության մեջ ուսուցիչները խանդավառությամբ բացահայտում էին նոր միջոցներ ու ձևեր, ինչը ոգևորում էր նրանց։
Ես սիրում էի լինել քաղաքային, գյուղական ուսուցիչների դասերին, և ինչպես մեղուն է մի տեղից մի այլ տեղ թռչում և նեկտար հավաքում, այդպես էլ ես հավաքում էի նրանց բացահայտած ձևերն ու միջոցները։ Ես սովորեցի ինձ անծանոթ երեխաների հետ միանգամից ընդհանուր լեզու գտնել, և ստացվում էր այնպես, որ կարծես մենք շատ վաղուց գիտեինք իրար և ընկերություն էինք անում։ Դա հեշտացնում էր ուսուցիչների համար ցուցադրական դասեր անցկացնելու իմ գործը և նաև հարստացնում էր ինձ փորձով։ Ես զգում էի, որ ձեռք եմ բերում ոգու ինչ-որ ներքին վիճակ, որը հաստատում էր․ ես իրագործում եմ իմ դերը, իմ կոչումը։ Ես ավելի խորն էի հասկանում իմ կոչումը, և անկախ նրանից, որ առաջանում էին շատ դժվարություններ իշխանությունների և գիտնականների հետ, ես երջանիկ էի։ Ես իրագործում էի իմ ճակատագիրը։ Այդ զգացումը մինչև հիմա չի լքում ինձ, և հուսով եմ, արդեն երբեք չի լքի։ Դա իմ հավատի աղբյուրն է։ Ես հավատում էի, և դա ինձ օգնում էր՝ տանելու շատ հարվածներ՝ ընկերների դավաճանություն, իշխանությունների հարձակումներ, քննադատություն տեղական մամուլում, ոչ բարի ակնարկներ կուսակցական օրգանների կողմից։ Միայն 80-ական թվականների երկրորդ կեսերից վտանգը աստիճանաբար սկսեց նվազել, և բարձրագույն կուսակցական օրգաններն անգամ սկսեցին հետաքրքրվել «բուրժուական» փորձով։ Բայց այդ ժամանակահատվածի ամենամեծ նվաճումը ոչ թե այն էր, որ իշխանությունը սկսեց լոյալ և անգամ հետաքրքրությամբ վերաբերվել մեզ, այլ այն, որ մենք հաստատեցինք մեզ համար Յոհան Հենրիխ Պեստալոցցիի ճշմարտության իմաստնությունը․ «Սիրո մեջ Երեխան աճի կրկնակի շատ աղբյուր է գտնում»։

Քսանամյա փորձարարություն

1984 թվականին մեր կյանքում մի նշանակալից իրադարձություն տեղի ունեցավ․ ավարտեցինք 20-ամյա փորձարարությունը և մեր նախկին աշակերտների, իսկ հետո նաև մեր ընկերները դարձած երիտասարդ մարդկանց ուսումնասիրումը։
1964 թվականին բացեցինք փորձարարական առաջին դասարանը Թբիլիսիի № 10 դպրոցում (դպրոցը գտնվում էր աշխատավորական շրջանում)։ Կրտսեր դասարաններում (նրանք 32 հոգի էին) դասավանդում էր ուսուցչուհի Դադո Մախարաձեն։ Նա արագ յուրարցրեց մեր մանկավարժական դրույթները, ստեղծականություն դրսևորեց, և երեխաները հաջողությամբ փոխադրվեցին 5-րդ դասարան։ Հետո փորձարարությունը ղեկավարում էր ինստիտուտի գիտաշխատող, մանկավարժական գիտությունների թեկնածու Մերի Ռոմանովնա Դոգոնաձեն։ Վեց տարիների ընթացքում նա փաստորեն մշտապես եղել էր երեխաների հետ և նրբագույն աշխատանք իրականացրել հոգևոր-բարոյական դաստիրակության ուղղությամբ։ Երեխաները սկսեցին մտքերի ինքնուրույնություն, բարոյական արարքների հանդեպ պահանջկոտություն դրսևորել, նրանք փիլիսոփայում էին կյանքի իմաստի, ազնվության, արդարության, մարդկանց փոխհարաբերությունների, սիրո մասին։ Խոսում էին նաև հավատի և Աստծո մասին։ Մենք բազմապատկեցինք վեհանձնությունն ու մեծահոգությունը, փոխըմբռնումն ու փոխօգնությունը նրանց մեջ։ Սերմանեցինք սիրո զգացում նրանց մեջ, չէինք խուսափում աղջիկների և տղաների միջև սիրո մասին քննարկումներից։ Հնարավորություն էինք տալիս խոսելու ընտանիքի, սեփական երեխաների դաստիարակության, ամուսինների նվիրվածության և այլնի մասին։ Ստեղծում էինք պայմաններ, որ նրանք կյանքում դրսևորեն և հաստատեն իրենց բարոյական որակները։
Այս ամենի հետ մեկտեղ Մ․ Դոգոնաձեն ժամանակ առ ժամանակ անցկացնում էր իր տեսակի մեջ եզակի փորձեր դեռահասների բարոյական հաստատականության դրսևորման ուղղությամբ։
Երեխաներին թույլատրվում էր քննարկել դասերի որակը։ Եղել են դեպքեր, երբ որոշ ուսուցիչներ, փոխհարաբերությունների բռնատիրական ոճը փոխելու, դասերը հետաքրքիր դարձնելու, ծրագրերը խորացնելու, իրենց գիտելիքները ինքնագնահատելու վերաբերյալ աշակերտների պահանջներից զայրացած, վիճում էին աշակերտների հետ և հեռանում դասարանից։ Բայց ստեղծագործ ուսուցիչները փառք էին ձեռք բերում փորձարարական դասարաններում իրենց աշխատանքի հաջողություններով, քանի որ աշակերտները սիրով հետևում էին նրանց ու առաջադիմում։
Աշխատանքային արիության համար 1973 թվականին՝ ամառային ճամբարի ժամանակ դասարանը պարգևատրվեց Վրաստանի Գերագույն Խորհրդի պատվոգրով։ Դա առաջին նման դեպքն էր հանրապետությունում։
Տարբեր ժամանակներում ընտանեկան հանգամանքների բերումով չորս աշակերտներ գնացին այլ դպրոցներ։ 1974 թվականին դպրոցն ավարտեց 28 աշակերտ։ Այդ նույն տարում նրանք ընդունվեցին տարբեր բուհեր։ Ամեն ամիս նրանք հավաքվում էին դպրոցում, որտեղ մենք քննարկում էինք կենսական հարցեր, քննարկում էինք իրականությունը, որում հայտնվել էր նրանցից յուրաքանչյուրը, անցկացնում էինք խորհրդատվություններ։
1979 թվականին նրանք ավարտեցին բուհերը և սկսեցին աշխատել իրենց մասնագիտություններով։ Շուտով մենք իմացանք, որ հինգ տղաներ ամուսնացել են իրենց համադասարանցի աղջիկների հետ։ Դա սեր էր՝ դպրոցական նստարանից։ Մենք շարունակում էինք հետո էլ հանդիպել նրանց հետ։ Առիթ էր լինում քննարկելու ավելի ընդհանուր հարցեր՝ կապված սոցիալական փոխհարաբերությունների, աշխատանքի հետ։ Արդարամտություն, ազնվություն, վեհանձնություն, հարաբերություններ և նման այլ հասկացությունները անցնում էին դժվարին փորձություն։ Ոմանք երեխաներ ունեցան, և մենք քննարկում էինք ընտանիքում երեխաների դաստիարակության շուրջ հարցեր։ 1984 թվականին մենք դադարեցրինք նրանց հետ մեր մշտական հանդիպումները։
Ահա այսպիսի 20-ամյա մանակավարժական փորձարարություն։
Մենք համոզվեցինք, որ մեր նախկին աշակերտները բոլորն էլ կյանքում դարձան պարզապես լավ մարդիկ, որոնք չեն կարող խղճին դեմ գնալ։ Նրանք դարձան ակտիվ բարենորոգիչներ իրենց միջավայրում, որի համար էլ նրանցից շատերը իրենց նկատմամբ կենսական դժվարություններ հարուցեցին, բախվեցին մտածողության քարացածության հետ։ Ընտանիքներ կազմեցին և մյուսները, և ամուսնալուծության ոչ մի դեպք չեղավ։
Ազնվության համար պայքարը նրանց տրվում էր հսկայական ջանքների շնորհիվ։
«Լադոն» դպրոցում լավ, ուրախ տղա էր, սիրում էր կատարկեր անել, չարաճճի էր։ Բայց սիրում էր նաև ֆիզիկական աշխատանքը։ Չորրորդ կուրսում ամուսնացավ իր համադասարանցու՝ գեղեցկուհի «Մզիի» հետ։ Ծնվեցին երկու երեխաները։ Նրանք երկուսով բաց չէին թողնում մեր հանդիպումները, պատմում էին իրենց փոքրիկների մասին, նրանց բերում էին մեզ մոտ, և մենք ուրախանում էինք նրանցով։ Ինստիտուտն ավարտելուց հետո «Լադոն» արագ առաջ գնաց աշխատանքում, դարձավ աշխղեկ և կառուցում էր բարձրահարկ շենքեր։ Հանդիպումների ժամանակ նա պատմում էր ղեկավարության հետ դժվարին փոխհարաբերությունների մասին։ «Պահանջում են, որ ես իրենց կեղծ նախահաշիվ տամ, կամ ինչ-որ մեկին ցեմենտ, բլոկ, աղյուս տամ, որոնք դուրս էին գրված շինարարության համար», — պատմում էր «Լադոն»։ «Իսկ դո՞ւ», — հարցնում էին տղաները։ «Ես ի՞նչ, — պատասխանում էր նա վրդովված։ — Ես դա չեմ անում։ Ես անորակ շենք չեմ կարող կառուցել․․․ Չեմ կարող կողոպտել պետությունը»։ «Իսկ նրա՞նք»։ «Ա՜խ,- ասում էր Լադոն, — նրանք ինձ հայհոյում են, բղավում վրաս, ասում, որ ես կյանքը չեմ հասկանում»․․․ Որոշ ժամանակ անց մենք իմացանք, որ նա ազատվել է աշխատանքից և աշխատում է շինարարական մի ուրիշ կազմակերպությունում։ Այդտեղ վիճել էր ղեկավարության հետ նույն պատճառով։
-«Լադո՛», իսկ դու չե՞ս կարող նրանց ուզած նախահաշիվն անել, — հարցրի ես։
-Դուք պիտի ինձ սովորեցնեիք՝ ինչպես անազնիվ լինեմ, այդ ժամանակ ես այդպիսի նախահաշիվներ կկազմեի, այդժամ և՛ նրանք գոհ կլինեին, և՛ ես․ ինձ համար էլ ամառանոց կկառուցեի․․․
Մեր բոլոր նախկին աշակերտների համար կյանքը դժվար ընթացք ունեցավ, և նրանք պատմում էին ոչ թե՝ ինչպես էին հարմարվում կյանքին, այլ՝ թե ինչպես էին ջանում վերափոխել, ազնվացնել կյանքը։

Բացահայտում ենք արդեն բացահայտածը

Մեր պրոֆեսորը շարունակ շփոթեցնում էր մեզ։ Երբ մենք փորձարարության երկրորդ փուլում հիանում էինք մեր երեխաների առաջխաղացմամբ, նա հանկարծ ասաց․
-Երեխանի ընդունակությունները սահման չունեն, և դուք դրանում համոզվեցիք։ Մենք կընկնենք դրանց հետևից, և դա վերջ չի ունենա։ Զարգացող մանակավարժական գործընթացը ապացուցում է այդ ճշմարտությունը։ Այն մոտիվները, որոնք մենք դաստիարակել ենք նրանց մեջ, երեխաներին դարձրել են մեր գործընկերները իրենց իսկ դաստիարակության ու կրթության մեջ։ Այս ամենը լավ է, բայց պիտի լինի ինչ-որ վերարտադրողական պայման, որը մի կողմից գրավում է Երեխային, իսկ մյուս կողմից նրան կանգնեցնում է իր բազմակողմանիությունը, խորը թաքնված հնարավորությունները դրսևորելու անհրաժեշտության առաջ։
Նա դա ասաց և շուտով հեռացավ կյանքից։
Տարիներ անց մի գրքում ես կարդացի մեր պրոֆեսորի՝ Բարնաբա Իոսիֆովիչ Խաչապուրիձեի իմաստնությունն ու զմայլվեցի նրա խորաթափանցությամբ․ «Ով տարված է երկրային խնդիրներով, նա երկնայինի մասին պատասխան չի ստանա»։
«Վերարտադրողական պայմանի» մասին գաղափարը գրավեց մեզ։ Մենք համարյա չորս տարի կորցրինք մեզ համար այդ նոր գործոնի տեսական և փորձարարական հետազոտման վրա։ Այդ ամբողջ ընթացքում մեզանից յուրաքանչյուրը մանկավարժական խնդիրները փիլիսոփայության, հոգեբանության, պատմության, անտրոպոլոգիայի, դասական մանկավարժության միջոցով խորացնելու ամենագեղեցիկ ու բարձրագույն կուրսերն անցավ։ Անձամբ ես այն ժամանակ հասկացա, որ հանելուկը առանց Կրոնի չի լուծվի։
Շատ կարևոր մի բանի փնտրտուքում մենք իրականացնում էինք տարբեր հետազոտություններ և կատարելագործում փորձարարությունը։
Վերջապես մենք բացահայտեցինք այդ գաղտնիքը, բայց այն, պարզվեց, բոլորովին էլ գաղտնիք չէ, այլ լավ մոռացված հին ճշմարտություն։ Գաղտնիքն այդ տեղավորվում է մի գեղեցիկ բառի մեջ՝ Կյանք։
Մեր առջև ճառագեց Կոստանդին Դմիտրևիչ Ուշինսկու միտքը։
«․․․Չպետք է մոռանալ, որ երեխան, ոչ միայն պատրաստվում է կյանքին, այլև արդեն ապրում է, իսկ դա շատ հաճախ մոռացվում է ոչ միայն ծնողների, այլև կողմնակի դաստիարակողների և դպրոցի կողմից, իսկ Երեխայի այդ մոռացված, անտեսված կյանքը հիշել է տալիս իր մասին բնավորության գծերում ու հակումներում ցավալի խեղաթյուրումներով, որոնց մասին դաստիարակը գաղափար անգամ չունի, թե որտեղից են առաջացել, քանի որ ինքը սերմանել է, թվում է, միայն լավը, բայց այդ թույլ սերմերը խեղդվում են փարթամ աճից այլ բույսերի, որ սերմանում է կյանքը և ագահաբար ընդունում մանուկների հոգին, ինչպես ուժեղ ու հարուստ հողը, որը, եթե հնարավորություն չտան ցորեն աճեցնելու, կաճեցնի մոլախոտ, բայց անպայման կաճեցնի»։
Սրանից մենք եզրահանգում արեցինք․ նշանակում է՝ մանակավարժական գործընթացը իր ներսում գործող բոլոր պայամաններով Երեխային պետք է ներկայացնի Կյանքը, այսինքն՝ մանակավարժական գործընթացն ինքը պիտի դառնա Կյանք։ Եվ այդ դեպքում Կյանքն ինքը նրան կուղղորդի, թե ում և ինչ սիրի, ինչին ձգտի․ նա ինքը կծնի մոտիվներ, կստեղծի զգացմունքներ, կճշտի մտքեր․ կյանքն ինքը նրա մեջ կարթնացնի ընդունակություններ, հնարավորություններ, տվյալներ ու ձիրքեր։ Կյանքը կհրավիրի Երեխայի ամբողջ բնույթը, նրա ողջ էությունը։ Բնությունը երեխային օգնության կկանչի, որ նա փրկի իրեն, պաշտպանի, լավացնի ու ազնվացնի։
Իսկ ինչպիսի՞ն պետք է լինի այդ Կյանքը։ Ինչ պատահի՞։
Ո՛չ։ Երեխաներին հարկավոր չէ ամեն պատահածը։ Կա Կյանք, որ ազնվացնում է մարդկային էությունը, իսկ հետո մարդկային էությունն է սկսում ազնվացնել Կյանքը։ Բայց կա և կյանք, որ նսեմացնում է մարդուն, ավիրում նրան, և դրա համար էլ հետագայում նա ինքն է ջանքեր ներդնում՝ կյանքն ավիրելու և նսեմացնելու համար։
Երեխաներին ոգեշնչող Կյանք է հարկավոր, նրանց այնպիսի կյանք է հարկավոր, որ ներառում է իր մեջ ողջ դաստիարակությունը, ողջ կրթությունը, ողջ ուսուցումը, ողջ զարգացումը՝ որպես մեկ ամբողջություն։
Ով կառուցում է Կյանքի այդպիսի մակարդակ երեխաների համար և ներառում նրան դրա մեջ, նա սիրում է երեխաներին, սիրում է յուրաքանչյուր Երեխայի․ նրան կսիրեն նաև երեխաները, կսիրի նրան նաև ամեն մի Երեխա։
Մենք սկսեցինք փիլիսոփայել Կյանքի մասին, և ես առաջին անգամ գործ ունեցա Պավել Ֆլորենսկու, Իվան Իլյինի, Նիկոլայ Բերդյաևի հետ։ Մեր մանակավարժական միտքն ընդլայնվեց։ Մեզ հարկավոր եղան հասկացություններ ընդհանուր ուղղության արտահայտման համար․ Կյանք, Երեխայի մեջ Կյանքի Դաստիարակում, Կյանքով Դաստիարակում, Ոգեղենություն, Մարդասիրություն, Հոգևոր Մարդասիրություն, Վեհանձնություն, Վեհանձն Մարդու Դաստիարակություն, Շփում, Հավատ։ Մենք փնտրում էինք այդ հասկացությունների բացահայտումը Պեստալոցցիի սկզբունքի հիմքում. «Մտածելով սիրել և սիրելով մտածել»։
Մենք փորձում էինք իմաստավորել և զարգացնել մեր մանկավարժական ուղղությունը այդ հասկացությունների միջոցով, և այն անվանում ունեցավ՝ «Մարդասիրական- անհատական մոտեցում կրթական գործընթացում»։ Այն մտնում է առավել ամբողջական հասկացության՝ Մարդասիրական մանկավարժության մեջ։ Ուսուցչական միջավայրում դրան քնքշորեն ձևակերպում էին մի ուրիշ հասկացությամբ՝ «Սիրո Մանկավարժություն»։
Այդպես և այն մտավ բազմահազար ուսուցիչների գիտակցության մեջ, այդպես էլ արտացոլվում է գիտամանկավարժական գրականության մեջ։

Թարգմանությունը ռոեւսերենից՝  Թամար Ղահրամանյանի։

ՄՈՏԻՎԱՑԻԱ։ 24 ՄՈՏԻՎԱՑՆՈՂ ՄՏՔԵՐ ԲՈԼՈՐ ԺԱՄԱՆԱԿՆԵՐԻ ԻՄԱՍՏՈՒՆՆԵՐԻՑ

Շատ հաճախ ինչ-որ բան անելու համար մեզ պակասում է մի կաթիլ մոտիվացիա: Եվ երբ այն ինքներս մեր մեջ չենք կարողանում գտնել, օգնության են հասնում մեր ընկերները, մարդիկ, ովքեր իսկապես հավատում են, որ մենք կարող ենք, մոտիվացնող գրքերն ու պատմությունները, հաջողակ մարդկանց փորձն ու իմաստուն խորհուրդները:

Արա այսօր այն, ինչ մյուսները չեն ցանկանում անել: Վաղը կապրես այնպես, ինչպես մյուսները չեն կարողանում:

Ջարեդ Լետտո

Ես պարտություններ չեմ կրել: Ես պարզապես գտել եմ 10 000 միջոց, որոնք չեն աշխատում:

Թոմաս Էդիսոն

Մի ասեք, որ դուք ժամանակ չունեք: Դուք ունեք նույնքան ժամանակ, որքան ունեին Միքելանջելոն, Լեոնարդո դա Վինչին, Թոմաս Ջեֆերսոնն ու Էյնշտեյնը:

Ջեքսոն Բրաուն

Կյանքում մեկ անգամ հաջողությունը թակում է յուրաքանչյուր մարդու դուռը, պարզապես շատ հաճախ այդ մարդը գտնվում է մոտակա գարեջրատանը և չի լսում այդ թակոցը:

Մարկ Տվեն

Մեր ամենամեծ թերությունն այն է, որ մենք չափազանց շուտ ենք հանձնվում: Հաջողության ամենափորձված ճանապարհը շարունակաբար ևս մեկ անգամ փորձելն է:

Թոմաս Էդիոսան

Եթե դուք ուզում եք հաջողություն ունենալ, դուք պետք է այնպիսի տեսք ունենաք, ասես արդեն ունեք այն:

Թոմաս Մոր

Առավոտյան արթնանալով՝ հարցրու քեզ. «Ի՞նչ պետք է անեմ ես այսօր»: Երեկոյան՝ քնելուց առաջ, հարցրու քեզ՝ «Ի՞նչ եմ ես արել»:

Պյութագորաս

Աղքատ, անհաջողակ, դժբախտ ու վատառողջ մարդը նա է, ով չափազանց հաճախ է օգտագործում «վաղը» բառը:

Ռոբերտ Կիոսակի

Ես դա ուզում եմ, նշանակում է՝ դա կլինի:

Հենրի Ֆորդ

Դժվար գործը այն հեշտ գործերի կուտակումն է, որոնք դուք պետք է անեիք, բայց չեք արել:

Ջոն Մաքսվելլ

Անհաջողությունը ևս մեկ հնարավորություն է ամեն ինչ նորից սկսելու համար, բայց արդեն՝ ավելի իամստուն դարձած:

Հենրի Ֆորդ

Մեծ գործերը պետք է իրականացնել, այլ ոչ թե անվերջ մտածել դրանց մասին:

Հուլիոս Կեսար

Արդարացումները ստեր են, որոնք դուք ասում եք ինքներդ ձեզ: Դադարեք նվնվալ, բողոքել և ձեզ երեխայի պես պահել: Արդարացումները մարդուն աղքատ են դարձնում:

Ռոբերտ Կիոսակի

Ես չեմ կարող ձեզ տալ հաջողության բանաձև, բայց կարող եմ տալ անհաջողության բանաձևը. փորձեք դուր գալ բոլորին:

Ջերարդ Սվոուպ

Յուրաքանչյուր մարդու կյանքում կա երկու կարևորագույն օր: Մեկը այն օրն է, երբ նա ծնվում է, իսկ մյուսը՝ այն օրը, երբ նա հասկանում է, թե ինչու:

Ուիլյամ Բարքլեյ

Մարդիկ չափազանց շատ են ծախսում գումարներ, որոնք իրենք չեն աշխատել, այն բաների վրա, որոնք իրենց պետք չեն, որպեսզի տպավորություն թողնեն այն մարդկանց վրա, որոնք իրենց դուր չեն գալիս:

Ուիլլ Սմիթ

Միակ խոչընդոտը մեր վաղվա ձեռքբերումների ճանապարհին մեր այսօրվա կասկածներն են:

Ֆրանկլին Ռուզվելտ

Կյանքը հեծանվով ընթանալու պես մի բան է: Եթե ձեզ համար դժվար է, ուրեմն դուք գնում եք դեպի վերելք:

Ալբերտ Էյնշտեյն

Աշխարհի ամենասնանկ մարդը այն մարդն է, ով կորցրել է իր էնտուզիազմը:

Մեթյու Առնոլդ

Մենք մեր կյանքում գտնում ենք միայն այն, ինչ ինքներս ենք ներդնում նրա մեջ:

Ռալֆ Էմերսոն

Դու երբեք չես կտրի-անցնի օվկիանոսը, եթե փորձես տեսադաշտից չկորցնել ցամաքը:

Քրիստափոր Կոլումբոս

Եթե դուք գնահատում եք այն, ինչ ունեք կյանքում, դուք միշտ կստանաք ավելի շատ: Եթե միայն մտածեք այն բաների մասին, ինչ չունեք, ձեզ երբեք այդ ամենը բավարար չի լինի:

Օփրա Ուինֆրի

Եթե դու կարող ես մի բան պատկերացնել, ուրեմն դու կարող ես դրան հասնել:

Զիգ Զիգլեր

Մի հուսահատվեք, իսկ եթե հուսահատվել եք, շարունակեք անգամ հուսահատված:

Էդմունդ Բյորկ

Իրատես եղեք. պահանջեք անհնարինը:

Էռնեստո Չե Գևարա

Նյութը վերցված է internest.am կայքից։

Լոգոպեդիա: Ուսումնասիրության առարկան, խնդիրները: Խոսքային խնդիրների դասակարգումը: Խոսքային խանգարումների առաջացման պատճառները:

Լոգոպեդիան գիտություն է խոսքային խանգարումների ախտորոշման, ուսումնասիրման, շտկման և կանխարգելման մասին: Լոգոպեդիան հատուկ մանկավարժության մի բնագավառ է: Լոգոպեդիան որպես մանկավարժական գիտություն սերտորեն կապված է մի շարք այլ գիտությունների հետ` սուրդոմանկավարժություն, տիֆլոմանկավարժություն, օլիգոֆրենոմանկավարժություն և այլն:

Լոգոպեդիայի առարկան խոսքային խանգարումներն են և դրանց շտկման գործընթացը: Հետազոտման օբյեկտը` մարդն է, որն ունի այս կամ այն խոսքային խանգարումը: Լոգոպեդիայի նպատակն է խոսքային խանգարումների կանխարգելումը և խոսքային խանգարումներով անձանց համար կրթության և դաստիարակության տեսական հիմնավորված համակարգի մշակումը:

Լոգոպեդիայում հիմնականում կիրառվում են հետևյալ լեզվական տերմինները և հասկացությունները`

Հնչյունային արտաբերության թերություններ (բացակայություն, շփոթում, աղավաղություն):
Բառաքերականական թերություններ (աղքատ բառապաշար, բառերի աղավաղում, բառում վանկային փոփոխություններ, ագրամատիզմներ):
Խոսքի մեղեդային, շեշտադրական խանգարումներ, որոնք բնութագրվում են ձայնառաջացման շեղումներով, ձայնի բարձրության ուժգնության և տեմբրի փոփոխություններով: Ձայնը խռպոտ է, ցածր, խուլ, մարող:
Խոսքի տեմպոռիթմիկ խանգարումներ (խոսքի արագացված տեմպ, խոսքի դանդաղեցված տեմպ, խոսքի չպատճառաբանված ընդհատումներ):
Գրավոր խոսքային խանգարումներ (ոչ ճիշտ տառային ընկալում, որն արտահայտվում է ընթերցանության ժամանակ տառերի շփոթում, բաց թողումներ, ագրամատիզմներ):
Լոգոպեդիան իր առջև, որպես գիտություն լուծում է հետևյալ խնդիրները`

Խոսքի գործունեության օնտոգենեզի ուսումնասիրություն` խոսքի խանգարումների տարբեր ձևերի ժամանակ,
Խոսքի խանգարման էթիոլոգիայի (առաջացման պատճառներ), ախտահարման մեխանիզմի և ախտանիշների ճշտում,
Խոսքի խանգարման շտկման մեթոդների և սկզբունքների մշակում,
Խոսքի խանգարման կանխարգելում և այլն:
Խոսքը, որպես բարձրագույն հոգեկան ֆունկցիա ձևավորվում է գլխուղեղի կեղևի բազայի վրա, խոսքի գործունեությունը իրականացնում է խոսքի ապարատը: Խոսքի ապարատը պայմանականորեն բաժանվում է 2 մասի` կենտրոնական և ծայրամասային բաժին: Խոսքի ապարատի կենտրոնական բաժինը կազմում են գլխուղեղի կեղևը, ենթակեղևային հանգույցները, հաղորդող ուղիները, խոսքաշարժողական կենտրոնը (Բրոկի կենտրոն, որն ապահովում է խոսքի էքսպրեսիվ կողմը` վերարտադրողական կողմը) և խոսքալսողական կենտրոնը (Վերնիկեյի կենտրոն, որն ապահովում է խոսքի ընկալումը և ըմբռնումը, այսինքն իմպրեսիվ կողմը): Խոսքի ծայրամասային բաժինը ներկայացված է 3 համակարգերի տեսքով.

Շնչառական (թոքեր, բրոնխներ, ստոծանի),
Ձայնառաջացման (կոկորդ, ձայնալարեր),
Արտաբերական (շուրթեր, լեզու, քիմք, քթըմպան և այլն):
Խոսքային խանգարումների առաջացման պատճառները

Խոսքային խանգարումների առաջացման պատճառներն (էթիոլոգիան) են օրգանիզմի վրա բացասաբար ներազդող արտաքին (էկզոգեն) և ներքին (էնդոգեն) գործոնները: Էթիոլոգիա հունական ծագման բառ է: Այն ուսմունք է հիվանդության առաջացման պատճառների մասին:

Մ.Ե. Խվատցևը խոսքային խանգարումների առաջացման պատճառները դասակարգեց և առանձնացրեց արտաքին և ներքին պատճառներ, ինչպես նաև առանձնացրեց օրգանական և ֆունկցիոնալ, սոցիալ—հոգեբանական և հոգենյարդաբանական պատճառներ:

Խոսքային խանգարման էթիոլոգիայում հարկ է նշել ժառանգական գործոնի դերը: Անհաջող ժառանգականությունը և ծնողների ոչ ճիշտ ապրելակերպը անմիջականորեն կարող են ներազդել ապագա երեխայի խոսքային գործունեության վրա: Մասնավորապես`

թմրամոլությունը
ալկոհոլիզմը և ծխախոտը
մասնագիտական միջավայրը (աշխատանք քիմիական ակտիվ տարրերի հետ):
Պրենատալ (ներարգանդային) , նատալ (ծննդաբերական) և պոստնատալ (հետծննդյան) շրջաններում առաջացած խնդիրները նույնպես կարող են առաջացնել խոսքային խանգարումներ:

Պրենատալ (ներարգանդային) շրջանում պտղի վրա անբարենպաստ ազդեցություն կարող են ունենալ հետևյալ գործոնները`

տոքսիկ հղիությունը, մոր խրոնիկ և սուր ինֆեկցիոն հիվանդությունները (գրիպ, կարմրուկ, ցիտոմեգալո վիրուս, տոքսոպլազմոս, երիկամային և սրտային աբավարարություն և այլն)
ռեզուս-գործոն
սթրեսային վիճակները:
Նատալ (ծննդաբերական) շրջանում տրավմաները (թթվածնային քաղց, ոչ ճիշտ աքցանադրում և այլն):

Պոստնատալ (հետծննդյան) շրջանում երեխայի վաղ զարգացման փուլում խոսքի ձևավորման վրա կարող են ներազդել հետևյալ պատճառները`

Գլխի տրավմաները, գլխուղեղի ցնցումները:
Մենինգիտները և մենինգո-էնցեֆալիտները:
Միջին և ներքին ականջի երկարատև բորբոքային հիվանդությունները, որի արդյունքում կա՛մ նվազում է երեխայի լսողությունը, կա՛մ էլ իսպառ կորում:
Որոշ դեղորայքի կիրառումը, որոնք կարող են բացասաբար անդրադառնալ լսողական նյարդի վրա, իսկ արդյունքում նաև խոսքի վրա և այլն:


Խոսքային օրգանական և ֆունկցիոնալ խանգարումները.

Խոսքային խանգարումների առաջացման պատճառները պայմանականորեն բաժանվում է երկու խմբի`

օրգանական
ֆունկցիոնալ
Օրգանական պատճառների շարքին դասվում են նրանք, որոնց ներազդեցության արդյունքում կարող են անատոմիական փոփոխություններ առաջանալ խոսքային ապարատի կենտրոնական և ծայրամասային բաժիններում:

Օրգանական պատճառների շարքին են դասվում ուղեղի թերզարգացումը և ախտահարումը պրենատալ, նատալ և պոսնատալ շրջաններում, ինչպես նաև խոսքային ապարատի ծայրամասային բաժնում տարբեր օրգանական խանգարումները (քիմքի ճեղքվածքներ և արտաբերական ապարատում այլ մորֆոլոգիական (կառուցվածքային) փոփոխություններ):

Ֆունկցիոնալ պատճառների շարքին են դասվում այնպիսիք, որոնք խոսքային ապարատի կազմության փոփոխություններ չեն առաջացնում այլ միայն խանգարում են նրա նորմալ աշխատանքին: Օրինակ` սթրեսային իրավիճակները, երեխայի երկարատև սոմատիկ հիվանդությունը վաղ տարիքում, անբարենպաստ սոցիալական և խոսքային միջավայրը և այլն:

Մ.Ե. Խվատցևը մեծ նշանակություն է տվել նաև սոցիալ-հոգեբանական պատճառներին, ի նկատի ունենալով շրջապատի բացասական ազդեցությունը երեխայի խոսքի զարգացման վրա:

Խոսքի զարգացման կրիտիկական շրջանները
Առանձնացնում ենք խոսքի զարգացման մի քանի ժամանակահատվածներ, որոնք կոչվում են կրիտիկական (սենզիտիվ):

Առաջին կրիտիկական փուլը համարվում է կյանքի 1-2 տարին, երբ ձևավորվում են խոսքի նախադրյալները և սկսվում է խոսքի զարգացումը, այսինքն հիմք է դրվում խոսքի կոմմունիկատիվ ֆունկցիային, որի շարժիչ ուժը շփվելու ցանկությունն է:

Երկրորդ կրիտիկական շրջանը 3 տարեկանն է, երբ շատ ինտենսիվ զարգանում է կապակցված խոսքը, երբ իրավիճակային խոսքը փոխակերպվում է կոնտեքստայինի, որն էլ իր հերթին պահանջում է կենտրոնական նյարդային համակարգի խիստ համաձայնեցված աշխատանք (խոսքաշարժողական մեխանիզմի, ուշադրության, հիշողության և այլն):

Երրորդ կրիտիկական շրջանը 6-7 տարեկանն է, երբ սկսվում է ձևավորվել երեխայի գրավոր խոսքը, մեծանում է ծանրաբեռնվածությունը երեխայի կենտրոնական նյարդային համակարգի վրա:

Եթե երեխան մինչև 6 տարեկան հասակը շրջապատի կողմից համապատասխան օգնություն չի ստանում, որը կնպաստի նրա խոսքի զարգացմանը, նրա խոսքը կարող է վերջնականորեն չձևավորվել:

Նորմայում մոտ 3 ամսեկանում ձևավորվում է գղգղանքը: Երեխան արտաբերում է ձայնարկություններ, որոնք նման չեն խոսքային հնչյուններին: Դեռևս գղգղանքի ժամանակ արտաբերական ապարատը և ձայնալարերը զուգակցված աշխատում են: Գղգղանքը դեռևս խոսք չէ: Գղգղանքի շրջանը տևում է մինչև 6 ամսեկանը, որից հետո այն փոխակերպվում է թոթովանքի:

Այդ փուլում սկսվում է խոսքի զարգացման համար շատ կարևոր նախապայմանի ձևավորումը, այն է վանկային մեխանիզմի ձևավորումը: Թոթովանքին ակտիվորեն մասնակցում են լեզուն, լեզվի ծայրը, շուրթերը: 7 ամսեկանում երեխան կարող է ժամերով թոթովել: Նորմայում` 9-10 ամսեկանում երեխաները արտաբերում են 3-4 բառ, սակայն` ըմբռնել շատ ավելին: Առաջին տարվա վերջում բառապաշարը հասնում է 8-12 բառերի: 2-րդ տարվա վերջում երեխայի բառապաշարում առկա է լինում մոտ 300 բառ, 3-րդ տարվա վերջում` 1000 բառ: 3-րդ տարվա սկզբում երեխայի մոտ սկսվում է զարգանալ խոսքի քերականական կառուցվածքը:

Նախադպրոցական տարիքում շատ երեխաների մոտ դեռևս կարող է նկատվել հնչյունների սխալ արտաբերություն: 4 տարեկան հասակում երեխան օգտագործում է պարզ և բարդ նախադասություններ: 5 տարեկան երեխաների խոսքը արդեն նման է կարճ պատմվածքի:

Խոսքային խնդիրների դասակարգումը

Խոսքային խանգարումները կարելի է բաժանել 2 մեծ խմբի` պայմանավորված թե հաղորդակցման որ ձևն է առավել տուժած` գրավոր, թե բանավոր: Առանձնացնում են բանավոր ձևի խոսքային խանգարման հետևյալ տեսակները.

Դիսֆոնիա, աֆոնիա– ձայնիբացակայություն կամ խանգարում, պայմանավորված ձայնային ապարատի պաթոլոգիկ փոփոխություններով:
Բրադիլալիա– խոսքիտեմպի պաթոլոգիկ դանդաղեցումն է:
Տախիլալիա– խոսքիտեմպի պաթոլոգիկ արագացված տեմպն է:
Կակազություն– խոսքիտեմպի և ռիթմի պաթոլոգիկ խանգարումն է, պայմանավորված խոսքային մկանունքի ջղաձգումներով, որը կարող է արտահայտվել շնչառական, ձայնային և արտաբերական մկանունքում:
Դիսլալիա — հնչարտաբերման խանգարում է, պահպանված կենսաբանական լսողության և իներվացիայի(նյարդավորման) պայմաններում:
Դիզարտրիա– խոսքիհոդաբաշխ պրոսոդիկ կողմի խանգարում է, պայմանավորված խոսքի ապարատի կենտրոնական բաժնից ծայրամասային բաժին իջնող անբավարար իներվացիայով:
Ալալիա–խոսքիբացակայությունն է, պայմանավորված գլխուղեղի կեղևի խոսքային գոտիների օրգանականն ախտահարումներով, որի ժամանակ տուժում է խոսքի ծագումը և վերարտադրումը` այն է խոսքի էքսպրեսիվ կողմը, կամ խոսքի ընկալումը և ըմբռնումը` այն է խոսքի իմպրեսիվ կողմը: Կարող է լինել նաև զուգակցված խնդիր, երբ միաժամանակ տուժածէ և՛ իմպրեսիվ, և՛ էքսպրեսիվ կողմը:
Ռինոլալիա (ռինոս-քիթ) – այն հնչարտաբերման և ձայնի տեմբրի խանգարումն է, պայմանավորված արտաբերական ապարատում առկա անատոմոֆիզիոլոգիական փոփոխություններով:
Աֆազիա– ձևավորվածխոսքի կորուստն է , պայմանավորված խոսքային ապարատի կենտրոնական բաժնի օրգանական ծանր ախտահարումներով:
Այսպիսով առանձնացնում են հաղորդակցման բանավոր ձևի 9 խանգարում և 2 գրավոր հաղորդակցման ձևի խանգարում` այն է դիսգրաֆիա և դիսլեքսիա:

Դիսգրաֆիա – գրի գործընթացի մասնակի խանգարում է, պայմանավորված գրի գործընթացի մասնակից բարձրագույն հոգեկան ֆունկցիաների մինիմալ դիսֆունկցիայով, որի ժամանակ սխալները կրում են կայուն և կրկնվող բնույթ:
Դիսլեքսիա – ընթերցանության գործընթացի խանգարում է, պայմանավորված ընթերցանության գործընթացի մասնակից բարձրագույն հոգեկան ֆունկցիաների մինիմալ դիսֆունկցիայով, որի ժամանակ սխալները կրում են կայուն և կրկնվող բնույթ:

Կույր հայտինները

Նոյեմբերի 13-ը Կույրերի միջազգային օրն է: Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպությունն այս օրը նշում է 1984 թվականից՝ հասարակության ուշադրությունը կույր մարդկանց խնդիրների վերաբերյալ մեծացնելու նպատակով:

Հայտնի ամերիկացի երգիչ եւ երգահան Սթիվի Ուանդերը ի ծնե կույր է, սակայն կուրությունը երբեք խոչընդոտ չի եղել նրա համար: Արդեն ութ տարեկանում Սթիվին կարողանում էր դաշնամուր եւ այլ հարվածային գործիքներ նվագել, իսկ առաջին երգը նա ձայնագրել է 12 տարեկանում:

Սթիվի Ուանդերը թողարկել է ավելի քան 30 ձայնասկավառակ՝ 25 անգամ արժանանալով «Գրեմմի» հեղինակավոր մրցանակի:

Ռեյ Չարլզ

Ամերիկացի երաժիշտ Ռեյ Չարլզն իր գործունեությամբ ոչ միայն դրական օրինակ է ծառայել կույր մարդկանց համար, այլեւ ճանապարհ բացել աֆրոամերիկացի այլ երաժիշտներին՝ դեպի երաժշտական ինդուստրիա:

Չարլզն ամբողջությամբ կուրացել է յոթ տարեկանում: Նա սովորել է կույրերի համար նախատեսված դպրոցում, սակայն 15 տարեկանում լքել է այն, որպեսզի շարունակի դաշնամուր նվագել ինքնուրույն: Նա առաջին ամֆրոամերիկացիներից է եղել, որի երգերը հնչեցվել են ռադիոյով:

«Գրեմմի»-ի տասներեքակի դափնեկիրը մահացել է 2004 թվականին:

Անդրեա Բոչելի

Հայտնի իտալացի երգիչ Անդրեա Բոչելին մինչեւ 12 տարեկանը շուրջ 12 վիրահատություն է տարել, բայց նրա տեսողությունն այդպես էլ չի վերականգնվել: Թեեւ Բոչելին երգել սիրում էր դեռ մանկուց, սակայն պատանեկության տարիներին ստիպված էր մի որոշ ժամանակով թողնել երգելը, որպեսզի ընդունվեր Պիզայի համալսարանի իրավաբանական ֆակուլտետ: Բոչելին իրավաբան այդպես էլ չդարձավ, փոխարենը՝ դարձավ Իտալիայի ամենասիրված եւ ճանաչված ձայներից:

Երիկամների ֆունկցիան

Երիկամները զույգ լոբաձև օրգաններ են` տեղակայված որովայնի խոռոչում, ողնաշարի աջ և ձախ կողմերում, գոտկատեղի մակարդակի վրա: Նրանց երկարությունը 10−12 սմ է, իսկ լայնությունը՝ 5−6 սմ, զանգվածը ոչ ավելի, քան 200 գ: Երիկամների ներս ընկած կողմից դուրս են գալիս միզածորանները, որոնք կոնքի խոռոչում մտնում են հաստ մկանապատերով օրգանի՝ միզապարկի մեջ:
Երիկամ է մտնում երիկամային զարկերակը և դուրս գալիս համանուն երակը: 

shutterstock_238112089.jpg

 ՈւշադրությունԵրիկամների կտրվածքի վրա առանձնանում է 2 շերտ, որոնցից արտաքինն ավելի մուգ է և կոչվում է կեղևային, իսկ ներքին շերտը բաց գունավորում ունի, ավելի լայն է և կոչվում է միջուկային շերտ:Միջուկային շերտը կազմված է բրգերից: Նրանց միջով անցնում են մեզը հավաքող բարակ խողովակներ, որոնք ավարտվում են բրգերի գագաթին անցքեր ունեցող պտկիկներով: Դրանք բացվում են բաժակների, որոնք էլ իրենց հերթին՝ երիկամային ավազանի մեջ:Կեղևային շերտը կազմված է երիկամային մարմնիկներից: 

kidney-anatomy.jpgգդ.jpg

  Երիկամի կառուցվածքային և գործառական միավորը նեֆրոնն է: Յուրաքանչյուր երիկամում կա մինչև մեկ միլիոն նեֆրոն, որի շնորհիվ երիկամի կեղևային շերտն ավելի մուգ է: Յուրաքանչյուր նեֆրոն կազմված է երիկամի կեղևային շերտում տեղակայված` գավաթի տեսք ունեցող պատիճից և ոլորուն խողովակից: Յուրաքանչյուր պատիճի պատը կազմված է երկու շերտից, իսկ ներսում գտնվում է մազանոթային կծիկը: Պատիճի երկշերտ պատից սկսվում է ոլորուն խողովակը, իջնում է միջուկային շերտ, որտեղից կրկին ծնկաձև ոլորվում և բարձրանում է կեղևային շերտ: Այստեղ այն բացվում է, այսպես կոչված, մեզը հավաքող խողովակի մեջ: Վերջինս, միանալով նման խողովակների հետ, ընդհանուր ծորանով բացվում է բրգի մեջ, իսկ այնտեղից` երիկամային ավազան: 

k11_kidney-section-nephrons-blood-vessels-and-renal-corpuscle-model.jpg

 Երիկամները չափազանց հարուստ են արյունատար անոթներով: Երիկամային զարկերակը, մտնելով երիկամ, ճյուղավորվում է մանր անոթների, որոնք էլ աստիճանաբար դառնում են փոքր լուսանցքով զարկերակներ: Յուրաքանչյուր զարկերակ պատիճի խոռոչում առաջացնում է մազանոթային կծիկ: Մազանոթային կծիկից կրկին առաջանում է զարկերակ, որը դուրս է գալիս պատիճից: Յուրաքանչյուր զարկերակ պատիճից դուրս գալուց հետո կրկին ճյուղավորվում է, առաջացնում մազանոթներ, որոնք սերտորեն շրջապատում են ոլորուն խողովակը: Այդ մազանոթները միանալով վեր են ածվում փոքր լուսանցքով երակների, որոնք ի վերջո բացվում են երիկամային երակի մեջ: Այսպիսով, երիկամներում զարկերակները կրկնակի մազանոթային ցանց են առաջացնում պատիճներում և ոլորուն խողովակների շուրջ: Մեզի վերջնական ձևավորումը տեղի է ունենում ոլորուն խողովակներում: 

shutterstock_335359253.jpg
Create your website with WordPress.com
Get started