Ֆլորա Աճեմյան

Կան երազանքներ  որոնց մենք նվիրումով և սրտի թրթիռով ենք սպասում: Սպասում ենք չիմանալով՝ այն կկատարվի, թե այդպես էլ կմնա անիրականանալի: Սպասում ենք, որովհետև հավատում ենք: Սպասում ենք, որովհետև սպասման ծարավ ենք: Եվ վերջապես սպասում ենք, որովհետև ասում են` երազանքները իրականանալու հատկություն ունեն:

Պատմվածքի հերոսի երազանքը կատարվել էր, նա վերջապես կարողացել էր սեթառ գնել իր իսկ աշխատած գումարով։  Իրականում, երազանքն աստիճանաբար դառնում է նպատակ, բայց մեր մտքում այն միշտ երազանք է հնչում ու մինչ այն պահը, երբ ամեն բան արդեն իրականություն է դառնում:

Օծանելիք վաճառող տղան այստեղ մեզ խոչընդոտողներն են, որոնք միշտ փորձում են մեզ շեղել։

Ներկայացնում եմ բողոքս քաղաքապետարանին։

Դրսում շատ անգամներ եմ տեսնում երբ մարդիկ աղբը նետում են աղբամանի կողքը կամ էլ գետնին։ Խնդրում եմ ավելի խիստ լիներ քաղաքացիների նկատմամբ և սահմանել տուգանք որպիսզի հետագայում երկիրը չդառնա աղբանոց։

Հարգանքներով ՝ Ֆլորա Աճեմյան

Լսողության նշանակությունը: Լսողության շնորհիվ մարդը զանազանում է միջավայրի բազմաթիվ ձայները և կողմնորոշվում նրանցում: Լսողական վերլուծիչի ծայրամասային բաժինը  ականջներն են: Ականջը կազմված է երեք բաժնից՝ արտաքին, միջին և ներքին:

Արտաքին ականջը կազմված է ականջախեցուց և լսողության արտաքին անցուղուց: Ականջախեցին հավաքում (որսում) է ձայնային տատանումները և ուղղում դեպի 3 սմ երկարությամբ լսողական արտաքին անցուղի: Լսողական անցուղին ավարտվում է թմբկաթաղանթով, որը սահմանազատում է արտաքին ականջը միջին ականջից:

Միջին ականջը օդով լցված փոքրիկ խոռոչ է, լսողական երեք հոդավորված ոսկրիկներով՝ մուրճիկ, սալ և ասպանդակ:   Միջին ականջի խոռոչը լսողական փողով (Եվստախյան) հաղորդակցվում է քթըմպանի հետ: Լսողական ոսկրիկները թմբկաթաղանթի տատանումները փոխանցում են ներքին ականջի ձվաձև պատուհանի թաղանթին:

«Ալքիմիկոսը» բրազիլացի  գրող և բանաստեղծ  Պաուլո Կոելիոյի վեպն է։ Առաջին անգամ տպագրվել է 1988 թվականին։ Բնագիրը գրվել է պորտուգալերեն  և թարգմանվել է շուրջ 67 լեզուներով։ Վեպում Ալքիմիկոսը հետևում է երիտասարդ հովիվ Սանտիագոյին, ով ճանապարհորդում է դեպի Եգիպտոս գտնելու իր երազանքների գանձը։

Գիրքը պատահաբար նկատեցի քոլեջի վերնատանը, սկզբում կարդացի մեջտեղի հատվածներից և հետո կազմը ուսումնասիրեցի, իսկ հետո Տաթև Բլեյանից թույլտվություն ստանալուց հետո գիրքը վերցրի և ընթերցեցի։

Գիրքը ինձ շատ դուր եկավ, առանձնապես հեղինակի ստեղծագործությունները ինձ գրավում են։

Մեջբերումներ գրքից `

► Եթե դու ինչ-որ բան ես ցանկանում, ապա ամբողջ տիեզերքը նպաստում է քո ցանկության իրականացմանը:

Կյանքն էլ հենց նրանով է հետաքրքիր, որ երազները կարող են իրականություն դառնալ:

► Երազներն այն լեզուն են, որով մեզ հետ խոսում է Տերը: Այն աշխարհի լեզուներից մեկն է: Եվ եթե Տերը մեզ է դիմում մեր հոգու լեզվով, միայն մեզ է հասկանալի լինում նրա ասածը:

► Երբ շուրջդ միշտ նույն մարդիկ են, ինքնին ստացվում է, որ նրանք մխրճվում են քո կյանքի մեջ: Իսկ այդ դեպքում նրանք որոշ ժամանակ անց ցանկանում են կյանքդ փոփոխել: Իսկ եթե դու չես դառնում այնպիսին, ինչպիսին նրանք են ցանկանում քեզ տեսնել՝ նեղանում են: Չէ՞ որ ամեն ոք ճշգրիտ գիտե, թե ինչպես պետք է ապրել այս աշխարհում: Միայն թե չգիտես ինչու, ոչ ոք չի կարողանում ԻՐ սեփական կյանքը կարգավորել:

► Երբեմն ի՜նչ հիմարություններ են դուրս տալիս մարդիկ, ավելի լավ է շփվես անլեզու ոչխարների հետ, որոնք ուտելուց և խմելուց զատ ոչինչ չեն ուզում: Կամ գրքեր կարդաս՝ նրանք անհավանական պատմություններ են անում միայն այն ժամանակ, երբ ուզում ես լսել: Իսկ մարդկանց հետ դժվար է. առանց մտածելու մի բան դուրս կտան, ու կմնաս շիվարած նստած՝ չիմանալով ինչ պատասխանել:

► Բոլորը, քանի դեռ ջահել են, գիտեն, թե որն է իրենց կյանքի ԱՌԱՍՊԵԼԸ (նպատակը): Եվ կյանքի այդ շրջանում ամեն ինչ հասկանալի է, ամեն ինչ հնարավոր է: Նրանք չեն վախենում երազել և ձգտել այն ամենին, ինչ կուզենային անել կյանքում: Բայց ժամանակի ընթացքում մի ԽՈՐՀՐԴԱՎՈՐ ՈՒԺ սկսում է նրանց համոզել, որ Սեփական Առասպելն իրականություն դարձնելն անհնար է: Այդ ուժը անբարյացակամ է թվում, բայց իրականում ցույց է տալիս այն ճանապարհը, որով կյանքի է կոչվում ԱՌԱՍՊԵԼԸ: Նա դրան է պատրաստում մարդու ոգին ու կամքը: այս մոլորակում մի մեծ ճշմարտություն կա՝ անկախ նրանից՝ ով ես դու եվ ինչ ես անում, եթե իսկապես մի բան ցանկանում ես, հասնում ես դրան, քանի որ այդ ցանկությունը հղացվել է տիեզերքի հոգում: Եվ հենց դա է մարդու կոչումը երկրի վրա…

► Տիեզերքի ոգին սնվում է մարդկային երջանկությամբ: Երջանկությամբ, բայց նաև՝ վշտով, նախանձով, խանդով: Մարդը մեն-միակ պարտականություն ունի՝ հետևել Սեփական Առասպելին մինչև վերջ: ԱՄԵՆ ԻՆՉ ՄԵԿ ԱՄԲՈՂՋՈՒԹՅՈՒՆ Է: Եվ հիշիր, եթե երբևիցե ինչ-որ բան ցանկանում ես՝ ողջ Տիեզերքը նպաստելու է քո ցանկության կատարմանը:

► Մարդիկ, ինչպես իրենց է թվում, շատ շուտ են գիտակցում իրենց կյանքի իմաստը: Գուցե հենց այդ պատճառով այդքան շուտ էլ հրաժարվում են նրանից: Այդպես է ստեղծված աշխարհը:

► Խոստանալ այն, ինչ չունես՝ նշանակում է ռիսկի ենթարկել ունենալու իրավունքը, և ընդհանրապես, ՉԻ ԿԱՐԵԼԻ ԽՈՍՏԱՆԱԼ ԱՅՆ, ԻՆՉ ՔԵԶ ՉԻ ՊԱՏԿԱՆՈՒՄ:

► Մի՞թե Տերը այդքան դաժան է նրանց նկատմամբ, ովքեր հավատում են ընդամենը իրենց երազներին:

► Վախենում եմ, որ եթե երազանքս իրականություն դառնա, ապրելն այլևս կկորցնի իր իմաստը:

► Բոլորը չէ, որ միանման են երազում ու երազներ տեսնում:

► Հիշի՛ր, միշտ պետք է ճշգրիտ իմանալ, թե ինչ ես ուզում կյանքից, և այդ ժամանակ ցանկությունդ կիրականանա:

► Մարդը միշտ գեղեցիկի հակում ունի:

Աուտիզմ, զարգացման խանգարում, որը բնորոշվում է  շփման  ու  հաղորդակցման  խախտումներով, կրկնվող ու սահմանափակ վարքագծով։ Երեխայի մեկից երկու տարեկան հասակում ծնողները հաճախ չեն նկատում դրանք։ Այս նշաններն ի հայտ են գալիս աստիճանաբար, քանի որ հաճախ աուտիզմ ունեցող երեխաներն օրինաչափ են զարգանում, սակայն որոշակի պահից զարգացման հետընթաց (ռեգրես) է տեղի ունենում։

Աուտիզմի պատճառը գենետիկական և էկոլոգիական գործոնների համադրությունն է։ Ռիսկի գործոնների շարքում են հղիության ընթացքում վարակները, օրինակ՝ կարմրախտը, ինչպես նաև հղիության ընթացքում որոշ նյութերի, օրինակ ՝  ալկոհոլի  կամ  կոկաինի  օգտագործումը։ Հիվանդության առաջացման վիճելի պատճառների շարքում են էկոլոգիական գործոնները, օրինակ՝ պատվաստումների վարկածը, որը հերքվեց։

Աուտիզմը բացասաբար է ազդում գլխուղեղում տեղեկատվության վերամշակման վրա՝ փոխելով նյարդային բջիջների և նրանց սինապսների կազմավորվածությունը, սակայն թե ինչպես է դա կատարվում դեռ անհասկանալի է։ «Հոգեկան հիվանդությունների ախտորոշման և վիճակագրման ձեռնարկ»-ի 5-րդ հրատարակության (DSM-5) համաձայն աուտիզմը և դրա հետ կապված նվազ բարդ վիճակները՝ ներառյալ Ասպերգերի համախտանիշը և Զարգացման պերվազիվ խանգարումը (չճշտված) (PDD-NOS) միախմբվել են ընդհանուր Աուտիկ սպեկտրի խանգարում (ԱՍԽ) ախտորոշման ներքո։

Վաղ շրջանում խոսքային կամ վարքային միջամտությունները կարող են օգնել աուտիզմ ունեցող երեխաներին ձեռք բերել ինքնասպասարկման, շփման և հաղորդակցման հմտություններ։ Չնայած աուտիզմի բուժումը հայտնի չէ, սակայն կան երեխաներ, որոնք հաղթահարել են այն։ Աուտիզմ ունեցող մեծահասակներից քչերն են կարողանում ինքնուրույն ապրել, այնուամենայնիվ ոմանք հաջողում են։

Ընդհանուր առմամբ, 2015թվականի դրությամբ, աուտիզմով տառապում են 24.8 մլն․ մարդ։ 2000-ական թվականներին հիվանդների թիվը աշխարհում կազմում էր 1-2 մարդ՝ յուրաքանչյուր 1,000 մարդու հաշվարկով։ Զարգացած երկրներում 2017 թվականի տվյալներով երեխաների մոտ 1.5%-ն աուտիզմ ունի։ Աուտիզմը արական սեռի մոտ 4-5 անգամ ավելի շատ է հանդիպում, քան իգական սեռի մոտ։

Կրկնվող վարքագիծ

Աուտիզմ ունեցող երեխան, որը իր խաղալիքները դասավորել է մեկ շարքով

Աուտիզմ ունեցող անհատները ցուցաբերում են կրկնվող կամ սահմանափակ վարքագծի շատ ձևեր (RBS-R), որոնց դասակարգումը ներկայացված է ստորև ՝

• Պարտադիր վարքագիծ։ Միտումնավոր կատարվող գործողություն է, որի ընթացքում անձը հետևում է որոշակի կանոնների, ինչպիսին է օրինակ մեկ գծով իրերի դասավորումը, իրերի հաշվումը կամ ձեռքերի լվանալը։
• Ստերիոտիպային վարքագիծ։ Ստերեոտիպը կրկնվող շարժում է, օրինակ ծափահարելը, գլուխը պտտելը կամ մարմինը ճոճելը։
• Միօրինակություն։ Դիմադրություն է ցույց տալիս փոփոխություններին, օրինակ՝ պահանջում է, որ կահույքը չտեղափոխվի կամ հրաժարվում է գործողությունն ընդհատել։
• Ռիտուալ վարքագիծ։ Ներառում է ամենօրյա չփոփոխվող գործողությունների շրջանակ, ինչպիսին են օրինակ անփոփոխ ճաշացանկը կամ հագուկապի ռիտուալը։ Սա սերտորեն կապված է միօրինակության հետ, ուստի անկախ վավերացումն առաջարկել է համատեղել երկու գործոնները։
• Սահմանափակ հետաքրքրություններ։ Ուշադրության, հետաքրքրության կամ գործունեության սահմանափակումն է։ Օրինակ՝ միևնույն հեռուստածրագիրը դիտելը, խաղալիքով կամ խաղով խաղալը։
• Ինքնավնասում։ Ներառում է մարդկային վնասներ հասցնելու շարժումներ, ինչպիսիք են աչք հանելը, մաշկ ճմկտելը, ձեռք կծելը, գլխով հարվածելը։

Թվում է, թե կրկնվող կամ ինքնավնասման վարքագիծ հատուկ չէ աուտիզմին, սակայն միայն աուտիզմն ունի այս վարքագծերի առաջացման և սրացման բարձր մակարդակ։

Վաղուց հայտնի է, որ աուտիզմի բնութագիր երեք ախտանիշների՝ գենետիկ, ճանաչողական և նյարդային մակարդակների, հիմքում ընկած է մի ընդհանուր պատճառ։ Սակայն կասկածն աճում է այն հանգամանքի վերաբերյալ, որ աուտիզմը մի բարդ փոփոխությունների համակարգ է, որի առանցքային ուղղություններն հստակ պատճառներ ունեն, որոնք հաճախ միասին են առաջանում։

Աուտիզմն ունի ամուր գենետիկական հիմք, իսկ նրա գեները մի բարդ համակարգ են կազմում, բայց դեռ անհասկանալի է, թե աուտիզմի սինդրոմը ավելի շուտ բացատրվում է եզակի մուտացիաներով, որոնք ունեն խոշոր հետևանքներ, թե ընդհանուր գենետիկական տարբերակների եզակի մուլտիգենային փոխազդեցությամբ։ Բարդությունն ի հայտ է գալիս էպիգենետիկ գործոնների, շրջապատի և բազմաթիվ գեների փոխազդեցության հետևանքով, որը ԴՆԹ-ում փոփոխություններ չի կատարում, բայց ժառանգական է և ազդում է գենային արտահայտության վրա։ Հիվանդների և նրանց ծնողների գենոմների սեքվենավորման արդյունքում հայտնաբերվում են աուտիզմի հետ կապված մի շարք գեներ։

Կանխարգելել հնարավոր չէ, սակայն հասարակությունը պետք է տեղյակ լինի այս խնդրին։

Աուտիզմը՝ ուղեղի կանոնավոր զարգացման փոփոխությունների մի ամբողջ համակարգ է։ Դրանով տառապող երեխաները, ինչպես նաեւ մեծահասակները սովորաբար դժվարություններ ունեն խոսելու, ոչ խոսքային հաղորդակցման, սոցիալական հարաբերությունների, զվարճանալու եւ խաղալու ունակությունների հարցում։
Աուտիզմը հաղորդակցման, սոցիալիզացիայի, հարմարվողական վարքագծի եւ խոսքի զարգացման ծանր խանգարում է, որն արտահայտվում է մինչեւ երեխայի 3 տարեկանը եւ առավել հաճախ հանդիպում տղաների շրջանում։ Աուտիզմը կարելի է դասել 20-րդ դարի չբացահայտված հիվանդությունների շարքին։
Ապրիլի 2-ը աուտիզմի իրազեկման միջազգային օրն է, որը ՄԱԿ-ի կողմից հաստատվել եւ ճանաչվել է 2008 թվականից, եւ որի նպատակն է ընդգծել աուտիզմ ունեցող երեխաների եւ մեծահասակների կյանքի որակը բարելավելու անհրաժեշտությունը, որպեսզի նրանք վարեն լիարժեք եւ բովանդակալից կյանք։
Աուտիզմով տառապող հիվանդների թիվն ամբողջ աշխարհում ավելացել է 10-15 անգամ։ Հիվանդության դեպքերի ավելացում է նկատվում նաեւ Հայաստանում, սակայն մասնագետներն այն պայմանավորում են ախտորոշման ենթարկվող երեխաների աճի թվով։
Սովորաբար հիվանդության ծագումնաբանության 9 հնարավոր պատճառ է նշվում, որոնցից են գենետիկական գործոնը, քիմիական նյութերով, ծանր մետաղներով թունավորումը, աուտոիմուն գործոնները եւ այլն։
Հայաստանում աուտիզմով հիվանդ երեխաների պետական պատվերի շրջանակներում բուժումն ու ռեաբիլիտացիան իրականացվում են «Հանրապետական մանկական վերականգնողական կենտրոնում» եւ «Օշական» մանկական վերականգնողական կենտրոնում։ Սակայն այս հարցում իրապես առաջատար է համարվում «Արաբկիր» ԲՀ —ի «ԱրԲես» առողջության կենտրոնը՝ իր 7 «Երեխայի զարգացման եւ վերականգնողական կենտրոն» մարզային մասնաճյուղերով, որտեղ աուտիզմով երեխաները հնարավորություն ունեն ստանալ բազմամասնագիտական վերականգնողական բուժօգնություն տեղում՝ չհասնելով մայրաքաղաք։
Պաշտոնական տվյալների համաձայն՝ ամեն 20 րոպեն մեկ տեղի է ունենում աուտիզմի նոր ախտորոշում։ Աշխարհում յուրաքանչյուր 110 երեխայից 1-ը տառապում է աուտիզմով։ Ամեն տարի 10-17 տոկոսով աճում է աուտիզմով հիվանդների թիվը։ Աշխարհում աուտիզմ ախտորոշումն ունեցող մարդկանց թիվը հասնում է 67 միլիոնի։
Հայաստանում վիճակագրական հստակ տվյալներ չկան, սակայն, ըստ հաշվառվածների, աուտիզմով հիվանդների թիվը հասնում է մոտ 1000-ի։ 1980-ականներից աուտիզմը կտրուկ աճեց՝ պայմանավորված այդ խնդրով բժիշկներին դիմելու հաճախությամբ։ Ըստ մասնագետների, մարդիկ այսօր այդ խնդրի վերաբերյալ ավելի շատ տեղեկություններ ունեն, եւ եթե անցյալում նախընտրում էին նման երեխաներին թաքցնել բոլորից, այսօր ծնողները գնալով ավելի հաճախակի են դիմում մասնագետներին՝ զարգացման առանձնահատկություններ ունեցող երեխաների դաստիարակության գործում օգնություն եւ աջակցություն խնդրելով։
Հոգեբանները հորդորում են չմեկուսացնել աուտիզմ ունեցող երեխային։ Նրանց պետք է հնարավորություն տալ շփվելու այլ երեխաների հետ։
Վերջին տարիների մեր կարեւոր ձեռքբերումներից է երեխաների զարգացման եւ վերականգնողական կենտրոնների ստեղծումը Երեւանի Մալաթիա–Սեբաստիա համայնքի թիվ 9 պոլիկլինիկայում եւ Կապանի բժշկական կենտրոնում, ինչը նպաստում է այս խնդրով տառապող երեխաների բուժման տարածքային եւ ֆինանսական մատչելիությանը։
Աուտիզմով հիվանդ երեխաների նկատմամբ հոգածությունն ու խնամքը առավելապես մեծացնելու նպատակով 2012թ. ՀՀ առաջին տիկնոջ՝ Ռիտա Սարգսյանի նախաձեռնությամբ եւ անմիջական աջակցությամբ ստեղծվեց «Աուտիզմի ազգային հիմնադրամը»։ Այն ստեղծված է՝ օգնելու աուտիզմ եւ զարգացման այլ խանգարումներ ունեցող անձանց ու նրանց ընտանիքներին, ստեղծելու անհրաժեշտ պայմաններ նրանց բուժման, վերականգնման, կրթության եւ զբաղվածության, սոցիալական ադապտացիայի համար։
Այնուհետեւ հիմնադրամի գործունեության արդյունքում 2014թ. մայրաքաղաքում կայացավ «Երեխաների զարգացման միջազգային կենտրոնի» բացումը, որի առաքելությունը աուտիզմով հիվանդ երեխաների ընտանիքներին աջակցելն է։ Կենտրոնում երեխաները հատուկ թերապիա են անցնում անհատական ծրագրերով։
«Երեխաների զարգացման միջազգային կենտրոնի» տնօրեն Լիլիթ Աթաջանյանը «ՀՀ»–ի հետ զրույցում ցավով արձանագրեց աուտիզմի համաշխարհային վիճակագրության ցուցանիշները, բայց եւ գոհունակությամբ մատնանշեց այն փաստը, որ Հայաստանն այն բացառիկ երկրներից է, որտեղ գործում է աուտիզմով հիվանդ երեխաների խնամքի եւ վերականգնողական կենտրոն, որն ամբողջությամբ պետական հոգածության տակ է։ Կենտրոնի գործունեությամբ, Լ. Աթաջանյանի վստահեցմամբ, լուծվում է նաեւ սոցիալ–տնտեսական խնդիր, որի շահառու են դառնում հիվանդ երեխայի ընտանիքի անդամները։
«Երեխաները չեն կարող բուժվել, քանի որ աուտիզմի համար դեղամիջոց հայտնաբերված չէ։ Սակայն ինտենսիվ վաղ միջամտությունը զգալի առաջընթաց արձանագրելու հնարավորություն է տալիս։ Աուտիզմով ախտորոշված երեխաներն ունեն հատուկ ծառայությունների եւ աջակցության կարիք՝ այս ամենին հասնելու համար»,-ասաց կենտրոնի տնօրենը։
Ամբողջ աշխարհում 80 տոկոս աուտիզմ ունեցող մեծահասակներ գրեթե գործազուրկ են, ուստի կենտրոնի գործունեության կարեւոր բաղկացուցիչն են նաեւ աուտիզմ ունեցող պատանիների տարիքային հատուկ մասնագիտական վերապատրաստմանն աջակցելը եւ նրանց համար զբաղվածություն ապահովելը։
«Երբ բացվեց կենտրոնի առաջին մասնաշենքը, այն շուրջ 60 սան ուներ, քանի որ շենքային պայմանները թույլ չէին տալիս մեծ թվով երեխաներ ընդգրկել։ 2015թ. նույնական երկրորդ անգործուն հարեւան շենքը տրամադրվեց երկրորդ մասնաշենքի կառուցմանը՝ աուտիզմով պատանիների համար տարիքային հատուկ մասնագիտական վերապատրաստման անցկացման համար»,-տեղեկացրեց կենտրոնի տնօրենը։
Այժմ կենտրոն է հաճախում 180 երեխա, որից 80-ը՝ դեռահասներ են։ Կենտրոնի տնօրենի տեղեկացմամբ՝ նոր մասնաշենք է կառուցվում, որի հաջող մեկնարկից հետո դեռահասներն արդեն հնարավորություն կունենան մասնագիտական ունակությունները զարգացնել լիովին բարենպաստ պայմաններում։ Բայց առկա հնարավորություններն էլ չեն խոչընդոտում, որ նրանք իրենց նախընտրած արհեստը սովորեն։ Մասնագիտական հմտությունների բացահայտումը հնարավորություն կտա նրանց լուծելու իրենց զբաղվածության խնդիրը։
Լիլիթ Աթաջանյանի տեղեկացմամբ՝ նրանցից ոմանք հմտացած են թղթի արտադրության բնագավառում, ոմանց համար հետաքրքիր են նկարչությունը, կավագործությունը, ոմանց՝ տեղեկատվական տեխնոլոգիաները։ Ի դեպ, աուտիկներ են եղել նաեւ հանճարեղ մարդիկ. նրանցից հիշատակվում են Մոցարտը, Ագաթա Քրիստին։ Հատկանշական է, որ աուտիզմով տառապող երեխաների մեծ մասը բացառիկ ունակություններ է ցուցաբերում նաեւ ծրագրավորման ոլորտում։

• 

• 

• 

• 

• 

• 

Студенты дошкольного образования представляют младшему поколению сказку Ованеса Туманяна в виде театральной постановки.

День-10.05.2021

Время-13:00

Цель-познакомить с одной из армянских сказок Ованнеса Туманяна — «Бесхвостая лиса» на русском языке. Благодаря которому дети выучат русский язык и познакомятся со сказкой.
Результат-в виде фильма.

https://youtu.be/l1l9uvD-M00

Արական և իգական սեռական բջիջների՝ սպերմատոզոիդի և ձվաբջջի միաձուլվելը կոչվում է բեղմնավորում:

Սեռական գործողության ժամանակ միլիոնավոր սպերմատոզոիդներ անցնում են հեշտոցի մեջ, ինքնուրույն շարժվելով մտնում արգանդի խոռոչ, այնտեղից անցնում արգանդափող, որտեղ մի քան ժամ շարժվելով կարող են հանդիպել ձվաբջջին: Սպերմատոզոիդներից մեկը, որն ավելի կենսունակ է ու շարժուն, թափանցում է ձվաբջիջ: Տեղի է ունենում բեղմնավորում:

Բեղմնավորված ձուն արգանդափողով շարժվելուն զուգընթաց տրոհվում է և վերածվում բազմաբջիջ սաղմի, որը 4−5 օրվա ընթացքում մղվում է արգանդի խոռոչ: Սկսվում է ներարգանդային զարգացման սաղմնային շրջանը, որի ընթացքում բջիջները կիսման միջոցով անընդհատ ավելանում են: Հետագայում ձևավորվում են սաղմի հյուսվածքներն ու օրգանները: Սաղմը պատվում է մի քանի թաղանթներով, որոնք ապահովում են նրա սնուցումը, շնչառությունը, պաշտպանում մեխանիկական հարվածներից և աղմուկից: Սաղմնային զարգացման երկրորդ ամսվա վերջում արգանդի պատին ամրացած սաղմի մոտ զարգանում է ընկերքը: Ընկերքի պատերը հարուստ են արյունատար մազանոթներով, և դրա շնորհիվ իրականանում է մոր և պտղի օրգանիզմների միջև թթվածնի, ածխաթթու գազի և սննդանյութերի փոխանակությունը: Սակայն մոր և պտղի արյունները չեն միախառնվում: 

 Ներարգանդային զարգացման 4−5-րդ ամիսներին սկսվում են պտղի սրտի կծկումները, որոնց հաճախականությունը գրեթե 2 անգամ ավելի է, քան մորը: Արդեն 5-րդ ամսում պտուղը կշռում է մոտ 500 գ, իսկ ծնվելու պահին՝ 3−3,5 կգ: 

 Հղիությունը կնոջ համար բնականոն մի վիճակ է, երբ նրա արգանդում զարգանում է ապագա երեխան: Հղիության տևողությունը 270−280 օր է, որի ավարտին տեղի է ունենում երեխայի ծնունդը՝ պտղի և ընկերքի հեռացումը մոր օրգանիզմից: Ծննդաբերության լավ ընթացքի համար անհրաժեշտ է, որպեսզի արգանդի վզիկը լայնանա, պտղաթաղանթը պատռվի, և նրանում պարունակվող հեղուկը (պտղաջրերը) հեշտոցի միջոցով հեռանա օրգանիզմից:
 

 Երեխայի աճը և զարգացումը: Երեխայի ծնունդից հետո սկսվում է նրա հետսաղմնային զարգացումը: Տարբերում են հետսաղմնային զարգացման հետևյալ շրջանները. 1. Նորածնային շրջան՝ ծնվելուց հետո առաջին մեկ ամիսը,2. Կրծքային շրջան՝ առաջին ամսից մինչև մեկ տարեկան,3. Վաղ մանկության կամ մսուրային շրջան՝ 1-ից մինչև 3 տարեկան հասակը,4. Նախադպրոցական շրջան՝ 3−6 տարեկան հասակը,5. Դպրոցական շրջան՝ մինչև 17−18 տարեկան: Մարդու օրգանիզմի ձևավորումն ավարտվում է 22−25 տարեկանում: Ծերության շրջանում զգալիորեն նվազում են նյութափոխանակության գործընթացները, դանդաղ է ընթանում բջիջների բաժանումը, քայքայման գործընթացները գերակշռում են սինթեզին, զարգանում են օրգան-համակարգերի գործառույթների խանգարումներ: Անհրաժեշտ է մշտապես հիշել, որ զբաղմունքի կանոնավոր հերթափոխությունը, պարբերաբար կատարվող ֆիզիկական վարժությունները, վնասակար սովորություններից (նիկոտինի, ալկոհոլի, թմրանյութերի օգտագործում) զերծ մնալը, ճիշտ սնվելը, անձնական հիգիենայի պահպանումը` չափազանց կարևոր գործոններ են մարդու օրգանիզմի ներդաշնակ զարգացման, առողջության և երկարակեցության համար:

1. Արդյոք անհրաժե՞շտ է «Խտրականության դեմ պայքարի մասին» առանձին օրենքի ընդունումը։

Հայաստանի Հանրապետության տարբեր օրենսդրական ակտերում
գոյություն ունեն խտրականությունն արգելող իրավանորմեր, սակայն միայն դրանց
ամրագրումը չի կարող տրամադրել իրավական պաշտպանության արդյունավետ
հնարավորություններ։ Այդ իրավանորմերը հիմնականում սահմանում են
խտրականության բացառման ամենահայտնի հիմքերը (սեռ, տարիք, ռասա, հայացքներ, և
այլն), սակայն որևէ իրավանորմ չի սահմանում դրանցից օգտվելու մեխանիզմները։
Ստացվում է, որ խտրականության բացառման մի քանի հիմքերի օրենքով սահմանված
լինելն անգամ դեռևս հնարավորություն չի տալիս պայքարել խտրականության
դրսևորումների դեմ։ Խտրականության բացառման ուղղությամբ պետական քաղաքականության առաջին քայլերից մեկը կարելի է համարել ՀՀ կառավարության 2014 թվականի փետրվարի 27–ի թիվ 303-Ն որոշման ընդունումը։

Հայաստանի իրավական համակարգում պահանջվում է ընդունել «Խտրականության դեմ
պայքարի մասին» առանձին օրենք՝ որպես արդյունավետ իրավական պաշտպանության
միջոց այն անձանց համար, ովքեր ենթադրաբար տուժել են խտրականությունից:

Խտրականության հրահրումը կամ դրդումն անձի կամ անձանց խմբի նկատմամբ
խտրականության կամ նախապատվության դրսևորման հրահանգ է, ցուցում կամ կոչ։
Խտրականության այս տեսակը ճանաչված է մի շարք պետությունների ներպետական
իրավունքում։ Խտրականության հրահրումը ճանաչված է նաև միջազգային իրավունքում։ Թեև առավել հաճախ այն հանդիպում է ատելության խոսքի շրջանակներում, սակայն այնպիսի իրավիճակները, երբ խտրականությունը ոչ թե հրահրվում, այլ հրահանգվում է, և դա
արվում է ոչ ատելության խոսքի եղանակով, նույնպես համարվում են խտրականության
հրահրում։ ՀՀ օրենսդրությամբ խտրականության հրահրումը սահմանված է միայն ատելության խոսքի համատեքստում՝ այսինքն միայն քրեական իրավունքի շրջանակներում (ՀՀ քր. օր., հոդվ 3971 կամ հոդվ. 226)։ Քաղաքացիաիրավական և վարչաիրավական
հարաբերություններում խտրականության հրահրման կամ հրահանգման նյութաիրավական
հիմքը բացակայում է։

Վիկտիմիզացիան անձի նկատմամբ բացասական հետևանքներ առաջացնող
գործողություն կամ անգործություն է զուտ այն պատճառով, որ տվյալ անձն իր
իրավունքների պաշտպանության նպատակով դիմում է իրավական պաշտպանության
միջոցի, կամ իրավախախտման վերաբերյալ հաղորդում է ներկայացնում կամ
տեղեկացնում է պատկան մարմիններին, կամ տեղեկատվություն է տրամադրում
իրավախախտումների՝ այդ թվում նաև խտրականության մասին։ Որպես օրինակ կարելի է
բերել այնպիսի իրավիճակ, երբ աշխատողն իր իրավունքները պաշտպանելու համար
դիմում է դատարան ընդդեմ գործատուի, իսկ գործատուն աշխատողի զուտ այդ քայլի
համար դադարեցնում է նրա աշխատանքային պայմանագիրը և հեռացնում նրան
աշխատանքից, վկայակոչելով բոլորովին այլ հիմքեր։
Վիկտիմիզացիան ճանաչված է Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի
նախադեպային իրավունքով, ԵՄ իրավունքով, ԵԽ փաստաթղթերով։ Վիկտիմիզացիան
սերտորեն կապված է իրավախախտումների մասին բարձրաձայնողների (whistleblowers)
պաշտպանության հետ: Այս կապակցությամբ ԵԽ-ը հորդորում է անդամ պետություններին
իրենց ներպետական իրավական համակարգում ամրագրել նման անձանց
պաշտպանության համար «նորմատիվ, ինստիտուցիոնալ և դատական կառուցակարգեր»։

Եզրահանգում

ՀՀ իրավական համակարգում բացակայում է վիկտիմիազացիայի կամ
իրավախախտումների մասին բարձրաձայնողների (whistleblowers) հասկացությունը։
Հետևաբար, այս տեսակի խտրականության զոհերը զրկված են իրավական
պաշտպանության հնարավորությունից, քանի որ բացակայում է նման պաշտպանության
համար անհրաժեշտ նյութաիրավական հիմքը։

Վիտամին H-ը (բիոտին, B7) պատկանում է ջրալույծ վիտամինների խմբին։ Այն սպիտակ գույնի բյուրեղիկների տեսքով է, որոնք լուծվում են ջրում և օրգանական լուծիչներում։ Մասնակցում է ճարպաթթուների և գլիկոգենի սինթեզին։ Ոչնչանում է բարձր ջերմաստիճանի դեպքում։ Օրգանիզմի օրական պահանջը բիոտինի նկատմամբ կազմում է 30-80 մկգ։ Հղի կանանց դեպքում՝ 50-110 մկգ։

Վիտամին H-ի կենսաբանական դերը `

Կարգավորում է շաքարի մակարդակը արյան մեջ, ինչպես նաև գլյուկոզի մասնակցությունը նյութափոխանակությանը։
Ունի մեծ դեր սպիտակուցների յուրացման և ճարպերի այրման մեջ։
Բիոտինը կարևոր է մազերի, եղունգների և մաշկի համար, ինչի համար էլ ստացել է «գեղեցկության վիտամին» անվանումը։
Ունի մեծ դեր նյարդային համակարգի նորմալ գործունեության համար։

Բիոտինի թերվիտամինոզ և հիպերվիտամինոզ `

Օրգանիզմում բիոտինի անբավարար քանակության դեպքում արյան մեջ շաքարի և խոլեստերինի քանակը դառնում է անկայուն։ Կարող է առաջանալ անեմիա, ի հայտ է գալիս ընդհանուր թուլություն, ախորժակի կորուստ, դեպրեսիա։ Վիատմին H-ի անբավարարության նշաններ են մազաթափությունը, չոր մաշկը, ճարպակալումը։ Այս զարմանահրաշ վիտամինի հիպերվիտամինոզը չի առաջացնում որևէ խնդիր։

Բիոտինի քանակը տարբեր մթերքներում `

Բիոտին պարունակվում է բոլոր այն մթերքներում, որոնք օգտագործում ենք։

Մթերքը(100 գ) Պարունակվող քանակը

Տավարի լյարդ 98 մկգ
Խոզի լյարդ 80 մկգ
Եգիպտացորեն 21 մկգ
Հավի ձու 20․2 մկգ
Վարսակի փաթիլներ 20 մկգ
Ոլոռ 19 մկգ
Ցորեն 10․5 մկգ
Թառափ 10 մկգ
Պիստակ 10 մկգ
Հավի միս 10 մկգ
Վայրի ելակ 4 մկգ
Սերուցք 4 մկգ
Թթվասեր 3․6 մկգ
Պանիր 3․6 մկգ
Չիչխան 3․3 մկգ

Բիոտինի յուրացման խանգարումները `

Ձվի սպիտակուցում պարունակվում է ավիդին, որը խանգարում է բիոտինի յուրացմանը։ Հակաբիոտիկները և ալկոհոլը նույնպես խանգարում են բիոտինի սինթեզին և ներծծմանը։ Վիտամին H-ի ակտիվությունը բարձրացնելու համար խորհուրդ է տրվում համատեղել այն մագնեզիումի հետ։