Posted in Ռուսերեն

Учебная деятельность с 16-го по 20-ое ноября для студентов 2-3 к.

Числа в русском народном творчестве

Фразеологизмы

Чтение и перевод текста.

Колодцы на Руси

Издревле на Руси к колодцам относились с благоговением. Колодезной воде приписывались различные целебные свойства. Стоит сказать, что небезосновательно. Странники, чей путь проходил через колодец, набирали воду во фляжки и оставляли около него какую-нибудь вещь, веря, что мистическая сила позволит им благополучно дойти до следующего. Пожалуй, большим мистическим вниманием и подчтением на Руси, чем колодцы, пользовались только колокола .

Влюбленные девушки согласно поверью с трепетом считали, сколько секунд будет колебаться вода в ведре с колодезной водой, если в него опустить колечко, подаренное суженым.

С колодезной водой вели долгие беседы старцы, отождествляя ее с вековой мудростью. Вообще, к колодцу относились как к месту, где можно на некоторое время отрешиться от мирских забот, немного побыть наедине с самим собой.

Любопытно, что в древности в некоторых деревнях строили два колодца. Один в центре деревни использовали часто, для питья и бытовых нужд. Другой строили на отшибе или в лесу. Люди полагали, что существ, населяющих лес, можно умилостивить, дав им возможность пользоваться чистой, питьевой водой. Ко второму колодцу ходили редко, только в тех случаях, когда кто-нибудь заболевал, и была необходима помощь «хозяев леса».

Другой любопытный обычай заключался в том, чтобы опустить оружие в воду родного колодца перед войной. Войны верили, что меч, опущенный в воду, становился разящее. А иногда в колодец специально бросали оружие. Этот жест символизировал отказ от дальнейшего пути война. Впоследствии за этими реликвиями началась самая настоящая охота. Ведь, кроме мечей, в старых колодцах практически всегда находят старинные вещи.

Например, во время нападения на деревни, люди бросали самое ценное в колодец, надеясь, что после им удастся достать его назад. Доставать получалось очень редко. Зато сейчас очень многие люди создают общества и путешествуют по России в поисках различных антикварных вещей, ожидающих на дне колодцев. Вещи, находящиеся там, оказываются в хорошем состоянии, чтобы это ни было (оружие, деревянные вещи, иконы). Каким-то чудодейственным образом благодаря низкой температуре предметы на дне колодца не разрушаются, а лишь немного стареют.

Թարգմանություն

Հորեր Ռուսաստանում

Ռուսաստանում հին ժամանակներից ի վեր ջրհորներին հարգանքով էին վերաբերվում։ Ջրհորների ջրերին վերագրված էր տարբեր բուժիչ հատկություններ: Արժե ասել, որ դա անպատճառ չէր: Ճանապարհորդները, որոնց ճանապարհն անցնում էր ջրհորի մոտով, ջուրը լցնում էին շշերի մեջ, և ինչ-որ իր էին թողնում դրա կողքին՝ հավատալով, որ առեղծվածային զորությունը թույլ կտա նրանց անվտանգ հասնել հաջորդին: Թերևս, Ռուսաստանում ջրհորներից ավելի մեծ առեղծվածային ուշադրություն էին վայելում զանգերը։ Սիրահարված աղջիկները,համաձայն լեգենդի՝ դողալով հաշվում էին, թե քանի վայրկյան կտատանվի ջրհորի դույլի միջի ջուրը, եթե նշանածի նվիրած մատանին իջեցվի մեջը: Տարեցները երկար զրուցում էին ջրհորի ջրի հետ ՝ պատկերացնելով նրան դարավոր իմաստուն: Ընդհանրապես, ջրհորին վերաբերվում էին որպես մի վայրի, որտեղ կարելի է որոշ ժամանակով հեռանալ աշխարհիկ հոգսերից, միքիչ մենակ մնալ ինքդ քեզ հետ: Հետաքրքիր է, որ հնում որոշ գյուղերում կառուցվել է երկու ջրհոր: Մեկը՝ գյուղի կենտրոնում, հաճախ օգտագործվում էր խմելու և կենցաղային կարիքների համար։ Մյուսը՝ կառուցում էին ծայրամասում կամ անտառում: Մարդիկ հավատում էին, որ անտառում բնակվող արարածներին կարելի է հանգստացնել՝ տալով նրանց օգտվել մաքուր, խմելու ջրից: Հազվադեպ էին գնում երկրորդ ջրհոր, միայն այն դեպքերում, երբ ինչ-որ մեկը հիվանդանում էր, և անհրաժեշտ էր «անտառի տերերի» օգնությունը: Մեկ այլ հետաքրքրաշարժ սովորություն նրանում էր կայանում, որ պատերազմից առաջ զենքը հարազատ ջրի մեջ մտցնելն էր: Ռազմիկները հավատում էին, որ ջուրը իջած թուրը ջարդուփշուր անող է դառնում: Իսկ երբեմն զենքերը դիտավորյալ էին նետում ջրհորը:  Այս ժեստը խորհրդանշում էր մերժումը հետագա պատերազմից: Դրանից հետո սկսվեց այս մասունքների իրական որսը: Բացի սրերից, հին հորերում գրեթե միշտ հանդիպում են հին իրեր: Օրինակ ՝ գյուղերի վրա հարձակման ժամանակ մարդիկ ամենաթանկարժեք իրերը գցում էին ջրհորը ՝ հույս ունենալով, որ հետո կկարողանան հետ ստանալ այն: Շատ հազվադեպ էր ստացվում դրանք հանելը: Բայց հիմա շատ մարդիկ հասարակություններ են ստեղծում և ճանապարհորդում ամբողջ Ռուսաստանում ՝ որոնելով տարբեր հնաոճ իրեր, որոնք սպասում են ջրհորների հատակին: Այնտեղ հայտնված իրերը լինում են լավ վիճակում, ինչ էլ լինի դա (զենք, փայտե իրեր, սրբապատկերներ): Ինչ-որ հրաշքով, ցածր ջերմաստիճանի շնորհիվ, ջրհորի հատակի առարկաները չեն փչանում, այլ միայն փոքր-ինչ ծերանում են:

Posted in Գրականություն

Օսկար Ուայլդ | Սոխակն ու վարդը

Ամբողջական տեքստը

Պատմվածքը պատմում է մի ուսանողի սիրո մասին, որը ավարտվում է հիասթափությամբ։ Սերը նկարագրվում է սքանչելի տողերով, սակայն աղջիկը չի գնահատում այն։ Սերը չի վաճառվում, որքան էլ թանկ վճարես, մարդիկ կան, որ սերը հասկանում են թանկարժեք նվերներով և այլ նյութական անիմաստ բաներով։

Իրականում աշխարհում չկա ավելի գեղեցիկ պատկեր, քան սիրեցյալի դեմքը, և չկա ավելի քաղցր երաժշտություն, քան սիրելիի ձայնի հնչյունը ։ Սիրել՝ նշանակում է նայել ոչ թե մեկը մյուսին, այլ միասին նայել միևնույն ուղղությամբ։

Այս դեպքում սոխակն իր կյանքը զոհեց հանուն տղայի սիրո, սոխակը շատ բարի թռչուն էր, որն տեսնելով ուսանողի հեկեկանքը՝ որոշեց օգնել նրան  իր կյանքի գնով։

Սիրել պետք է ոչ միայն առավելությունները այլ նաև թերությունները, քանի որ հենց այդ թերությունները նրա առավելություններն են։ Եթե այսօր նա դեռ հաջողությունների չի հասել գուցե ապագայում միասին հասնեն գլխապտույտ բարձունքների։

Սիրեք և գնահատեք երկուսն էլ կարևոր են մեր կյանքում։

Posted in Գրականություն

Ստեփան Զորյան — Ջրհորի մոտ — վերլուծում

Պատմվածքը պատմում է մի պատերազմային իրավիճակի մասին, որտեղ կռվում էին ավստրիացի և խորհրդային մարդիկ: Նրանք իրար տեղերով չէին զիջում և իրար հերթ չտալով առաջ էին շարժվում: Խորհրդային զինվորների մոտ եղած ջուրը կամաց-կամաց վերջանում էր և երբ իսպառ վերջացավ, երկար մտորումներից հետո զինվորներից Բաղդասարին ուղարկում են դիմացի ջրհորից ջուր բերելու: Նա սողեսող և մի փոքր էլ վախվորած գնում էր առաջ և ի վերջո, երբ տեղ է հասնում, սպիտակ թաշկինակը բարձրացնում է և հենց այդ պահին ջուր է լցնում: Ավստրացիները չեն կրակում և թողնում են, որ նա գնա: Նա տանում է ու տալիս է ջուրը տղաներին: Տղաները շատ են ուրախանում և խմում են, բայց տղաներից մի քանիսն են ընդամենը խմում, մյուս կեսը ծարավ են մնում: Դրա համար այս անգամ որոշում են գնալ բոլորով: Նախ մեկը, հետո երկուսը, հետո երեքը, հետո բոլորը, իսկ հետո նաև ավստրիացիները սկսում են գալ: Հայկական կողմը թույլ է տալիս, որ որպես փոխհատուցում նրանք էլ ջուր խմեն: Բայց մյուս անգամ արդեն երկու կողմն էլ միասին են գալիս: Ջրհորի մոտ նրանք վարում էին ջերմ զրույց, որի ընթացքում նրանք իրար փոխանցում էին հացի կտորներ և ծխախոտ: Նրանք միասին ծիծաղում էին և խոսում էին միմյանց հետ, սակայն չէին հասկանում իրար: Ամեն ինչից հետո ավստրիացիները և հայերը հեռանում են իրենց դիրքերը: Արդեն երեկոյան հրաման է գալիս, որ պետք է կրակել և պետք է առաջ գնալ: Սակայն տղաները չէին ուզում կրակել, քանի որ ուրիշ է, երբ կրակում են նրան, ում չեն էլ տեսել, և ուրիշ է, երբ կրակում են նրան, ում հետ դեռ մի քանի ժամ առաջ զրուցում էին: Սակայն նրանք ստիպված էին կրակել: Մի օր հետո հայերի կողմը պատահական գալիս են մի կապիտան և մի պորուչիկ: Այդ կապիտանը իր հետ տանում է Վասիլ Վասիլիչին: Տղաները հետաքրքրվում են և իմանում, որ Վասիլ Վասիլիչին սպանել են, քանի որ նա թույլ է տվել զինվորներին շփվել ավստրիացի զինվորների հետ: Նրանք շատ են ափսոսում այդ բարի մարդուն: Եվ որոշում են սպանել նրանց այժմյան հրամանատարին, որովհետև մտածում էին, որ նա է մեղավոր ամեն ինչի համար: Երեկոյան տղաներից մեկը կրակելու ժամանակ կրակում է նաև իրենց հրամանատարին: Ու բոլորը կարծում են, թե նա մահացել է ավստրիացու գնդակից:

 Պատմվածքը մարդկային ամուր հարաբերությունների, նվիրվածության ու ամենաանկեղծ հավատարմության մասին է։ Իմ կարծիքով ստեղծագործությունը մարդասիրության, ընկերասիրության, հավատարմության, բարության և խղճի մասին է: Երկու ազգի թշնամիներ ընկերանում են կռվի դաշտում, որի պատճառով էլ մահանում է Վասիլ Վասիլիչը: Պատերազմը շատ վատ բան է, որը վերացնում է մի մեծագույն նվեր՝ մարդուն: Ես շատ կցանկանայի, որ ամբողջ աշխարհով մեկ լիներ խաղաղություն, որտեղ ոչ մի երիտասարդ ստիպված չի լինի իր կյանքի գնով վճարել իր հայրենիքի ազատության և հայրենասիրության համար …

Posted in անատոմիա

Հենաշարժիչ համակարգ: Ոսկրերի կառուցվածքը և աճը

Մարդու բոլոր ոսկրերն իրենց միացումներով կազմում են կմախքը, որը հենաշարժիչ համակարգի պասիվ մասն է, կմախքի տարբեր օղակները շարժման մեջ դնող մկանները՝ ակտիվ մասը։Հենաշարժիչ համակարգն օրգանիզմում կատարում է հետևյալ ֆունկցիաները`

  •  Հենարանային
  •  Պաշտպանական
  •  Տեղաշարժման
  •  Արյունաստեղծ
Anatomy.jpg

 Կմախքը մարմնի հենարանն է, նրան տալիս է որոշակի ձև և դիրք տարածության մեջ։ Ոսկրերը միանալով առաջացնում են խոռոչներ և պաշտպանում նրանցում գտնվող օրգաններն արտաքին ազդեցություններից։ Գանգատուփը գլխուղեղի զետեղարանն է, ողնաշարային խողովակը՝ ողնուղեղի ոսկրապատյանը, կրծքավանդակը պաշտպանում է սիրտը, թոքերը, խոշոր անոթները, կոնքերը՝ սեռական, միզային և մարսողական համակարգերի որոշ օրգանները։ Ոսկրերը պարունակում են հանքային փոխանակությանը մասնակցող աղեր (երկաթի, ֆոսֆորի, կալցիումի և ուրիշ)։ Ոսկորը նաև արյունաստեղծ օրգան է։Ոսկրահյուսվածք Կմախքի ոսկրերը կազմված են ոսկրահյուսվածքից, որը շարակցական հյուսվածքի տարատեսակ է։ Այն կազմված է ոսկրաբջիջներից, օրգանական ու անօրգանական միացություններ պարունակող միջբջջային նյութից, որը կազմում է ոսկրահյուսվածքի 2/3-ը։ Այն պինդ է և ամուր, օժտված է մեխանիկական բարձր հատկություններով և ամրությունը գերազանցում է երկաթին ու գրանիտին։ Ոսկրահյուսվածքը պարունակում է արյունատար անոթներ և նյարդեր, նրանում մշտապես կատարվում է ոսկրի քայքայում և ստեղծում։ 

stroenie-kostei-cheloveka.jpg

Ոսկրերի կառուցվածքը և տեսակները Յուրաքանչյուր ոսկր մի քանի հյուսվածքներից կազմված բարդ օրգան է։ Արտաքինից ոսկրը պատված է շրջոսկրով։ Այն բարակ, ամուր, արյունատար անոթներով և նյարդերով հարուստ շարակցահյուսվածքային թիթեղ է, ապահովում է ոսկրի սնուցումը և աճը։ Շրջոսկրը բացակայում է հոդավորվող մակերեսներում։ Շրջոսկրի տակ գտնվում է հոծ ոսկրահյուսվածքը, իսկ դրա տակ՝ սպունգանման ոսկրահյուսվածքը: Վերջինս կատարում է արյունաստեղծ ֆունկցիա: ՈւշադրությունՏարբերում են ոսկրերի հետևյալ տեսակները  խողովակավոր, տափակ և սպունգանման (խառը)։Խողովակավորերկար ոսկրերը սնամեջ են, որն ապահովում է նրանց ամրությունը և թեթևությունը։ Յուրաքանչյուրը կազմված է մարմնից և երկու հաստացած ծայրերից՝ գլխիկներից։ Մարմինը կազմված է խիտ ոսկրանյութից, որի ներսում գտնվում է դեղին ոսկրածուծով լցված ոսկրային խոռոչը։ Գլխիկները կազմված են սպունգանման նյութից, որի խորշիկներում գտնվում է կարմիր ոսկրածուծը։ Արտաքինից գլխիկները ծածկված են ապակենման աճառով։ Խողովակավոր ոսկրերը կազմում են վերջույթների կմախքը և կատարում լծակների ֆունկցիա։ Տարբերում են երկար (բազուկոսկր, ազդրոսկր) ևկարճ (մատոսկր) խողովակավոր ոսկրեր։ Սպունգանման (խառը) ոսկրերը կազմված են սպունգանման ոսկրանյութից և ծածկված են խիտ ոսկրանյութի բարակ շերտով (ող, դաստակի ոսկրեր)։ Տափակ ոսկրերը երկու կողմից պատված են խիտ ոսկրանյութի թիթեղով, որոնց միջև գտնվում է սպունգանման նյութ։ Դրանք մասնակցում են խոռոչների գոյացմանը և կատարում պաշտպանական ֆունկցիա (գանգի ոսկրեր, կոնքոսկր):Խառը ոսկրերը կազմված են տարբեր կառուցվածք և ձև ունեցող մասերից (քունքոսկր)։   

18009960_656659744539063_1646731505_n.jpg

Ոսկրերի միացման տեսակները Մարդու կմախքը կազմված է միմյանց միացած բազմաթիվ ոսկրերից։Տարբերում են ոսկրերի միացման երեք տեսակ՝ անշարժ (անընդհատ), կիսաշարժուն և շարժուն։ Անընդհատ միացումների դեպքում ոսկորները միմյանց միացած են անշարժ: Ընդ որում, անշարժ միացումը կարող է լինել կարերով կամ սերտաճմամբ: Ոսկրերն իրար միանում են շարակցական, աճառային կամ ոսկրային շերտերով (գանգի կարանները, կոնքի ոսկրերի սերտաճումը)։ Շատ ոսկրեր իրար միանում են աճառային միջնաշերտով։ Այդպիսի միացումը կոչվում է կիսաշարժունմիացում (ողերի միացումները) կամ տափակ հոդ: Ոսկրերի շարժուն միացումը կոչվում է հոդ։img10.jpg Յուրաքանչյուր հոդ ունի հոդապարկ, հոդային մակերեսներ և հոդախոռոչ։ 

 Հոդապարկը կազմված է արտաքին և ներքին թաղանթներից։ Ներքին թաղանթն արտադրում է թափանցիկ հեղուկ, որը շարժումների ժամանակ փոքրացնում է շփումը և նպաստում հոդամակերեսների սահելուն։ Արտաքին թելակազմ շարակցահյուսվածքը հաստանալով առաջացնում է արտահոդյա կապաններ։ 

8877.JPG

 Հոդային մակերեսները ծածկված են ապակենման աճառով, որը շատ հարթ է և փոքրացնում է շփումը հոդում։ Հոդավորվող ոսկրերից մեկի վրա կա փոս, մյուսի վրա՝ գլխիկ, որն իր ձևով համապատասխանում է փոսին։ Հոդախոռոչը հերմետիկորեն փակ, ճեղքանման տարածություն է, որը պարունակում է քիչ քանակով հեղուկ։ Հոդը կազմող ոսկրերը միանում են ամուր ջլերով։

 Ոսկրերի աճը  Ոսկրերն աճում են երկարությամբ և հաստությամբ։ Ոսկրի աճը հաստությամբ պայմանավորված է շրջոսկրի ոսկրաստեղծ հատկությամբ։ Նրա ներքին մակերեսի բջիջների բաժանման շնորհիվ ոսկրի մակերևույթին առաջանում են ոսկրաբջիջների նոր շերտեր, իսկ դրանց շուրջը՝ միջբջջային նյութ։ Ոսկրերի ծայրերում գտնվող աճառահյուսվածքի բջիջների բաժանման շնորհիվ ոսկրերն աճում են երկարությամբ։ Ոսկրերի աճը կարգավորում է հիպոֆիզի առջևի բլթի աճի հորմոնը։ Չափահաս մարդու ոսկրերը չեն աճում, սակայն հին ոսկրանյութի փոխարինումը նորով շարունակվում է ամբողջ կյանքում։ Ոսկրերն ունեն բարդ քիմիական բաղադրություն, կազմված են օրգանական և անօրգանական միացություններից։ Ոսկրերի բաղադրության մեջ մտնում է մոտ 50% ջուր, օրգանական միացությունները կազմում են 28%, իսկ անօրգանական միացությունները՝ 22%: Օրգանական միացությունները ոսկրին տալիս են առաձգականություն, ճկունություն, իսկ անօրգանական միացությունները՝ամրություն:Անօրգանական միացություններից հատկապես շատ են կալցիումի կարբոնատը և ֆոսֆորական թթվի աղերը։ Երիտասարդ հասակում ոսկրերում գերակշռւմ են օրգանական նյութերը, և այդ պատճառով դրանք ավելի ճկուն ու առաձգական են։ Ծերության շրջանում ոսկրերում ավելանում է հանքային աղերի պարունակությունը, ուստի դրանք դառնում են ավելի փխրուն և դյուրաբեկ։ Ոսկրերի մակերեսը պատող շրջոսկրը ապահովում է ոսկրերի աճը հաստությամբ և կոտրվածքների ժամանակ նպաստում նրանց վերականգնմանը։

Posted in լանդշաֆտագիտություն

Կուլտուրական լանդշաֆտ

  1. Ի՞նչ է կուլտուրական լադշաֆտը։
  2. Թվարկել կուլտուրական լանդշաֆտի ֆունկցիաները։
  3. Թվարկել ժամանակակից լանդշաֆտների կատեգորիաները։
  4. Գիտությունը ինչ մեթոդներ է մշակել կուլտուրական լադշաֆտի կարգավորման համար։
  5. Իսկական կուլտուրական լանդշաֆտներ ստեղծելու համար ինչին է պետք ուշադրություն դարձնել։
  6. Թվարկել օյեկտներ որոնք բացասական ներգործություն են ունենում շրջապատի վրա։
  7. Թվարկել կառույցներ որոնք պետք է դասվեն կուլտուրական լանդշաֆտի շարքին։
  8. Որ համակարգն է կոչվում մոնիթորինգ, ինչ է նշանակում մոնիթորինգ։
  9. Բերեք բնության ավերման դեպքեր(օրինակներ) որոնք տեղական բնույթ ունեն։
Posted in լանդշաֆտագիտություն

Բնության վերափոխումը

Բնությունը-լանդշաֆտները բնական վիճակում ունեն իրենց զարգացման ընթացքը և որոշակի արդյունավետությունը:Վերջինս մարդուն չի բավարարում և մարդը կատարում է լանդշաֆտի վերփոխում: Նայած այն հանգամանքին,թե բնությունը,ինչ չափով է փոխվում կարելի է նշել փոփոխման 3 կարևոր աստիճան.

1.Թույլ վերափոխված լանդշաֆտ-այստեղ մարդը առանձին տարրեր է փոխել,լանդշաֆտը պահպանել է իր ամբողջականությունը,բնական վիճակը:Օրինակ անտառում կտրատել են ծառերը,որոնք խանգարում են մատաղ ծառերի աճին:

2.Վերափոխված լանդշաֆտ-երբ փոխվել են որոշ բաղադրիչներ,օրինակ տափաստանը վարել են,ցանել մոնոկուլտուրա՝ցորեն,ճակնդեղ:

3.Արմատապես վերափոխված լանդշաֆտ-Այս լանդշաֆտը ոչ մի նմանություն չունի բնականին:Եթե մարդը այլևս չօգտագործի այն միևնույնն է չի վերականգնվի: Լանդժաֆտի վերականգնումը պետք է կատարվի միայն տեղանքի բազմակողմանի ուսումնասիրությունից հետո,որպեսզի պատահական և չնախատեսված երևույթներ չառաջանան:Վերակառուցված լանդշաֆտը պիտի լինի ավելի արդյունավետ,քան բնականը:Լանդշաֆտը փոխելիս պետք է հնարավոր չափով պահպանել միջավայրի անաղարտությունը ու կենսաբազմազանությունը

Posted in քաղաքագիտություն

Առաջադրանք, 02.11.20- 09.11.20

Ես այսպիսին եմ (ինքնադիրտում, ներհայեցողություն), յուրաքանչյուր ուսանող մի քանի նախադասություններով, բնութագրիչ բառերով նկարագրում է ինքն իրեն դիտարկելով իր վարքն ու գործողությունները, զգացողությունները տարբեր հանգամանքերում:
Դու այսպիսին ես (դիտում), յուրաքանչյուր ուսանող մի քանի նախադասություններով, բնութագրիչ բառերով նկարագրում է իր ընկերներից որևէ մեկին, նրա վարքնա ու գործողությունները տարբեր հանգամանքներում:

Ես ուրախանում եմ, երբ ուրախ է իմ սիրելին։
Ես տխրում եմ, երբ տեսնում եմ հուսահատված դեմքեր։
Երբ ես անհանգիստ եմ սկսում եմ լարվել։
Երբ ես ուշանում եմ ինձ վատ եմ զգում։

Չեմ սիրում լինել ուշադրության կենտրոնում։

Սիրում եմ երբ լսում են ինձ։

Դու ուրախանում ես, երբ ես ժպտում եմ։
Դու տխրում ես, երբ ինձ չես տեսնում։
Երբ դու անհանգիստ ես սկսում ես աջ ու ձախ քայլել։
Երբ դու ուշանում ես միևնույն է քեզ համար։

Դու սիրում ես երբ ես քեզ գրկում եմ։

Դու չես սիրում երբ քեզ չեմ լսում։

Չես սիրում երբ լինում ես ուշադրության կենտրոնում։

Posted in անատոմիա

Տեսողական վերլուծիչ, աչքի կառուցվածքը։

Միջավայրից ստացվող տեղեկատվության մեծ մասը (70−90 %) մարդը ստանում է տեսողության միջոցով: Տեսողության վերլուծիչի շնորհիվ մարդը կարողանում է կողմնորոշվել շրջապատի առարկաների նկատմամբ և խուսափել վտանգից: Մարդկության փորձը, ձեռք բերած գիտելիքները, ստեղծած արվեստը սերունդներին են փոխանցվում գրավոր խոսքի միջոցով, որը մենք ընկալում ենք տեսողության օգնությամբ: Մարդու ուսումնառությունը, աշխատանքային գործունեությունը նույնպես կապված են տեսողության հետ:

maxresdefault6.jpg

Աչքի կառուցվածքը  Աչքը տեսողության վերլուծիչի ծայրամասային բաժինն է, գտնվում է գանգի ակնակապիճում:Աչքը կազմված է ակնագնդից և օժանդակ հարմարանքներից:Օժանդակ հարմարանքներից են հոնքերը, կոպերը, թարթիչները, շաղկապենին, արցունքագեղձերը և ակնագունդը շարժող մկանները: 

Հոնքերը, կոպերը և թարթիչները (արտևանունքները) աչքերը պաշտպանում են փոշուց, քրտինքից: Շաղկապենին ծածկում է կոպը ներսից և ակնագնդի մի մասը` արտաքինից: Արցունքագեղձերը գտնվում են աչքի արտաքին անկյունում, անընդհատ արտազատում են արցունք, որը խոնավացնում, տաքացնում, մանրէազերծում, փոշեզերծում է ակնագնդի մակերևույթը և արտասվաքթային ծորանով լցվում քթի խոռոչ:  Ակնագնդի մկանները նպաստում են հայացքի ուղղության փոփոխությանը: 

izo-konyuktiva123.jpg

 Ակնագնդի պատը բաղկացած է  3  թաղանթներից`  սպիտակուցաթաղանթ,  անոթաթաղանթ (ակնաթաղանթ)  և  ցանցաթաղանթ: Ակնագունդը դիմացից ծածկում են լուսաթափանցիկ եղջերաթաղանթը և նրա տակ գտնվող աչքի գույնը պայմանավորող ծիածանաթաղանթը: Ծիածանաթաղանթի կենտրոնում կա ոչ մեծ անցք՝ բիբը, որը կարող է ռեֆլեքսորեն լայնանալ և նեղանալ՝ դրանով իսկ կարգավորել թափանցող լույսի ճառագայթների քանակը: Բբի հետևում գտնվում է  ակնաբյուրեղը, որը երկուռուցիկ ոսպնյակ է: Ծիածանաթաղանթի հարևանությամբ գտնվում է թարթիչավոր մարմինը,  որի մկանները փոխում են ակնաբյուրեղի կորությունը: Ակնաբյուրեղը, փոխելով կորությունը, տարբեր հեռավորությունից եկող ճառագայթներն ուղղում է ցանցաթաղանթի վրա՝ ապահովելով առարկաների հստակ պատկերի ձևավորումը: Ակնագնդի կառուցվածքը 

17757880_648398972031807_1769585770_n.jpg

 Ցանցաթաղանթը ակնագնդի ներքին թաղանթն է, որն ունի երկու տեսակի լուսընկալիչներ՝ ցուպիկներ և սրվակիկներ, ընդ որում ցուպիկներն ավելի շատ են (մոտ 130 մլն) և օժտված են բարձր լուսազգայությամբ. գրգռվում են նույնիսկ թույլ, մթնշաղային լույսից, սակայն գույները չեն տարբերում: Սրվակիկները քիչ են (մոտ 7 մլն), ընկալում և տարբերակում են գույները վառ լուսավորության դեպքում: Ցանցաթաղանթի վրա՝ բբի դիմաց,սրվակիկների կուտակման տեղը կոչվում է դեղին բիծ, որն ընկալում է բբի դիմաց գտնվող առարկաների հստակ պատկերը: Ցանցաթաղանթի այն մասը, որտեղից հեռանում է տեսողական նյարդը, չունի ընկալիչներ և կոչվում է կույր բիծ: Ակնաբյուրեղի և ցանցաթաղանթի միջև ընկած տարածությունը լցված է թափանցիկ դոնդողանման նյութով, որը կոչվում է ապակենման մարմին: 

doctors-am-eye.jpg

Տեսողական վերլուծիչի աշխատանքը  Առարկաներից արտացոլված ճառագայթներն անցնում են եղջերաթաղանթի, բբի և ոսպնյակի, ապա նաև ապակենման մարմնի միջով, բեկվում են, և ցանցաթաղանթի վրա ստացվում է առարկայի հստակ, բայց փոքրացած ու շրջված պատկերը: Նյարդային գրգիռները տեսողական նյարդով հասնում են մեծ կիսագնդերի տեսողական գոտի, որտեղ ձևավորվում է տեսողական զգայությունը, և մենք առարկան տեսնում ենք իր բնական դիրքով ու չափով: Տեսողական ընկալում  

750xauto-8-anggota-tubuh-ini-bisa-jadi-tolok-ukur-kesehatan-kamu-perhatikan-150826q.jpg

Տեսողության խանգարումները և դրանց կանխումը: Տեսողության խանգարման ավելի հաճախ հանդիպող տեսակներն են կարճատեսությունը և հեռատեսությունը: Կարճատեսության դեպքում մարդը տեսնում է միայն մոտիկ գտնվող առարկաները, քանի որ ճառագայթների հատման կետը (կիզակետ) ընկնում է ցանցաթաղանթից առաջ: Կարճատեսությունը կարող է լինել բնածին, որի դեպքում ակնագունդը ի ծնե երկարավուն է, և ձեռքբերովի, երբ ակնաբյուրեղի կորությունը մեծանում է կյանքի ընթացքում: 

Կարճատեսություն

371.jpg

Հեռատեսությունը նույնպես կարող է լինել ձեռքբերովի և բնածին: Ձեռքբերովի հեռատեսության դեպքում, տարիքի հետ կապված, թուլանում է ակնաբյուրեղի առաձգականությունը և այն դառնում է ավելի հարթ: Դրա հետևանքով լույսի ճառագայթները թույլ են բեկվում և նրանց հատման կետն ընկնում է ցանցաթաղանթի հետևում: 

Հեռատեսություն

հեռատես.jpg

 Բնածին հեռատեսությունը կապված է այն բանի հետ, որ աչքի հատակը մոտ է ակնաբյուրեղին, որի հետևանքով ակնագունդը կարճացած է: Այն կարող է առաջանալ նաև ակնաբյուրեղի թույլ բեկման հատկության հետևանքով: 

defecty-zreniya-640x209.jpg

 Կարճատեսության ժամանակ ընտրվում է երկգոգավոր ապակիով ակնոց,որը  լույսի ճառագայթները բեկում է այնպես, որ պատկերը ձևավորվում է ցանցաթաղանթի դեղին բծի վրա: Հեռատեսության դեպքում օգտագործում են երկուռուցիկ ապակիներով ակնոց, որի շնորհիվ առարկաներից եկող ճառագայթների հատման կետն ընկնում է ցանցաթաղանթի զգայուն հատվածի վրա: 

Ակնոցի դերը տեսողական խնդիրներ ունեցողների համար: images.jpg

Posted in Գրականություն

Մխիթար Սեբաստացի

Մխիթար (ավազանի անունը՝ Մանուկ) Սեբաստացին սովորել է Սեբաստիայի Սբ. Նշան, ապա՝ Էջմիածնի, Սևանի, Կարինի վանքերում։ 1693 թ. մեկնել է Բերիա (այժմ՝ Հալեպ), որտեղ ծանոթացել է կաթոլիկ միսիոներների հետ։ 1696 թ. ձեռնադրվել է կուսակրոն քահանա, 1699 թ.՝ ստացել վարդապետական գավազան։ 1701 թ. Կոստանդնուպոլսում հիմնադրել է միաբանություն։ 1705 թ. Հռոմի իշխանություններից ձեռք բերելով վանք հիմնելու համաձայնություն՝ 1706 թ. Վենետիկին ենթակա Հունաստանի Մեթոն բերդաքաղաքում ձեռնամուխ է եղել վանքի կառուցմանը։ 1712 թ. Հռոմի պապը Սեբաստացուն շնորհել է աբբահոր կոչում։ Խուսափելով թուրքական հարձակումներից՝ 1715 թ. միաբանությունը տեղափոխվել է Վենետիկ։ 1717 թվականին Վենետիկի Ծերակույտը հրովարտակով Սբ. Ղազար կղզին շնորհել է միաբանությանը։ Այստեղ Սեբաստացին կառուցել է եկեղեցի, բացել դպրոց, պատրաստել է միաբան-գործիչներ։ Սբ. Ղազարում նա զբաղվել է մատենագիտական աշխատանքով, ղեկավարել իր սաների բանասիրական հետազոտական աշխատանքները, կատարել թարգմանություններ, հրատարակել գրքեր։ Սեբաստացու մահվանից հետո միաբանությունը, ի պատիվ նրա, կոչվել է Մխիթարյան։ Դեռևս կենդանության օրոք նրան մեծարել են Երկրորդ Լուսավորիչ ազգիս, Երկրորդ Մեսրոպ և այլ պատվանուններով։

Մխիթարյան միաբանություն (Մխիթարյաններ), հայ կրոնական և մշակութային կազմակերպություն, հայ կաթոլիկ եկեղեցու բենեդիկտյան վանականների միաբանություն։ Հիմնադրվել է 1701 թվականի սեպտեմբերի 8-ին, Կ. Պոլիսում՝ վանահայր Մխիթար Սեբաստացու կողմից։ Միաբանությունն իր գործունեության ընթացքում հրատարակել է բազմաթիվ հայագիտական-բանասիրական, կրոնական և գիտական այլ աշխատություններ։ Մխիթարի եւ նրա առաջին աշակերտների հավատամքն էր.<<ազգը չզոհել կրոնին եւ կրոնը՝ ազգությանը>>։

Յուրաքանչյուր մեծ գործի գլուխ կանգնած է լինում մի մեծ, նվիրված ու հանճարեղ  անհատականություն, որը ոչ միայն ճանապարհ է բացում, այլև դառնում է այդ ճանապարհի առաջին ուղևորը: Այդ հզոր, բազմատաղանդ անհատներից մեկը մեր իրականության մեջ Մխիթար Սեբաստացի վարդապետն էր: Նա պատանեկությունից նվիրվել է ազգի լուսավորությանը և ծրագրել վիթխարի մի գործ՝ եվրոպական լուսավորության մակարդակով ու չափանիշով խթանել իր ազգի առաջադիմությունը:

Posted in Հայոց լեզու

Հայաստանը սեբաստացիների աչքերով

Ես հպարտ եմ… Անսահման հպարտ եմ, որ հայ եմ, հպարտ եմ, որ երակներովս հոսում է հայի արյունը, ծնունդն եմ այն հայ ազգի, որն չունի պարտվելու ունակություն, ով միշտ պայքարել է ու շարունակում է պայքարել անարդարության դեմ։ Հայաստանը մենք ենք` ես և դու, մեզանով է մեր հայրենիքը կանգուն, մենք ենք նրա ապագան, նրան շենացնողն ու պաշտպանողը։ Փոքր է մեր հայրենիքը ու փոքր ազգ ենք,բայց մեծ պատմություն ունենք,բարձր մարդկային արժեքներ: Թեև քիչ ենք, բայց աշխարհի ամեն մի անկյունում ունենք շատ հայտնի հայեր,ովքեր իրենց գործնեությամբ միշտ բարձր են պահում հայ ազգի պատիվը: Քիչ ենք,բայց ամեն մի դժվար պահին միասնական,մի մարդու նման ենք դառնում ու ավելի ուժեղ, քան ցանկացած երկրները:
Քիչ ենք, բայց դարերի ընթացքում կարողացել ենք պահպանել մեր ազգը, կրոնը, մեր գիրն ու գրականությունը, մեր մշակույթը ու թույլ չենք տվել ոչ ոքի խլել մեզանից այդ հարստությունը,երբեք չենք կորցրել հույսը ու հավատը,մեր մարդկային արժեքները, որոնք սերնդից սերունդ փոխանցվել է հայ ազգի զավակներին, մեր անվախ սերնդին, որոնց երակնեով հայի թունդ արյունն է հոսում։

Մինչ հիանալը ուրիշ երկրներով եկեք Հայաստանը ճանաչենք և կհասկանանք որ մեր Հայաստանը իրոք հարստություն է լի գաղտնի և գեղեցիկ վայրերով։

Posted in անատոմիա

Լսողական վերլուծիչներ, կառուցվածքը ֆունկցիան, հիվանդությունները։

Լսողության նշանակությունը: Լսողության շնորհիվ մարդը զանազանում է միջավայրի բազմաթիվ ձայները և կողմնորոշվում նրանցում: Լսողության օգնությամբ մարդիկ ընկալում են խոսքը, հաղորդակցվում միմյանց հետ, տեղեկատվություն ստանում, սովորում: Լսողության դերը մեծ է նաև մարդու խոսքի և մտավոր զարգացման համար:
Լսողական օրգանի կառուցվածքը  Լսողական վերլուծիչի ծայրամասային բաժինը  ականջներն են: Ականջը կազմված է երեք բաժնից՝ արտաքին, միջին և ներքին

image_1058.jpg

Արտաքին ականջը կազմված է ականջախեցուց և լսողության արտաքին անցուղուց: Ականջախեցին հավաքում (որսում) է ձայնային տատանումները և ուղղում դեպի 3 սմ երկարությամբ լսողական արտաքին անցուղի: Լսողական անցուղին ավարտվում է թմբկաթաղանթով, որը սահմանազատում է արտաքին ականջը միջին ականջից: 

slide_4.jpg

Միջին ականջը օդով լցված փոքրիկ խոռոչ է, լսողական երեք հոդավորված ոսկրիկներով՝ մուրճիկ, սալ և ասպանդակ:   Միջին ականջի խոռոչը լսողական փողով (Եվստախյան) հաղորդակցվում է քթըմպանի հետ: Նրանով անցնող օդը հավասարակշռում է ճնշումը թմբկաթաղանթի երկու կողմերում: Հակառակ դեպքում թմբկաթաղանթը կկորանա դեպի օդի փոքր ճնշման կողմը, և ձայնը կաղավաղվի: Լսողական ոսկրիկները թմբկաթաղանթի տատանումները փոխանցում են ներքին ականջի ձվաձև պատուհանի թաղանթին: 

middle_ear_intro.jpg

Ներքին ականջըգտնվում է քունքոսկրի խորքում, այն խոռոչների և գալարուն խողովակների համակարգ է, որում խխունջն իրականացնում է լսողական գործառույթ: Խխունջը 2,5 պտույտով հեղուկով լցված ոսկրային խողովակ է, որը երկայնակի միջնորմով բաժանված է երկու հարկերի: Միջնորմի մի մասը կազմված է հիմային թաղանթից, որը բաղկացած է տարբեր երկարության լայնակի ձգված թելերից: Հիմային թաղանթի վրա գտնվում են մազանման զգացող բջիջներ՝ լսողական  ընկալիչները: 

Vnutrennee_uho(2).png

Նկարում բերված կիսաբոլոր խողովակները և անդաստակային նյարդը նշել պետք չէ. դա շփոթեցնելու է աշակերտին:

 Լսողական վերլուծիչի աշխատանքը  Ականջախեցուց ձայնային ալիքներն անցնում են արտաքին լսողական անցուղով՝ առաջացնելով թմբկաթաղանթի տատանումներ, որոնց ուժը միջին ականջի ոսկրիկների օգնությամբ մեծանում է և փոխանցվում ներքին ականջի ձվաձև պատուհանի թաղանթին: Այդ թաղանթի տատանումներն առաջացնում են խխունջի ներսում գտնվող հեղուկի շարժումներ, որոնք փոխանցվում են հիմային թաղանթի թելիկներին: Վերջինների տատանումները գրգռում են նյարդային վերջույթները, և առաջացած նյարդային գրգիռը լսողական նյարդով հասնում է մեծ կիսագնդերի կեղևի քունքային բաժին (լսողական կենտրոն), որտեղ կատարվում է ձայնի բնույթի, ուժի, բարձրության վերջնական զանազանումը:

Posted in Հայոց Պատմություն

Համեմատություն — Սան-Ստեֆանոյի պայմանագրի կետեր։ Բեռլինի վեհաժողովում քննարկված կետեր

Որպես առաջադրանք՝ համեմատեք Սան-Ստեֆանոյի պայմանագրի կետերը և Բեռլինի վեհաժողովում քննարկված կետերը։ Ինչո՞ւ համաձայն չէին մեծ տերություններն այդ կետերի հետ, ինչո՞ւ փոփոխեցին և ո՞ր կետերն էին մեզ համար ձեռնտու, որոնք՝ ոչ․ այս հարցերի պատասխանները ևս գրեք ձեզ մոտ։

Սան Ստեֆանոյի պայմանագրով Չերնոգորիան, Սերբիան և Ռումինիան անկախ էին ճանաչվում։ Բոսնիա և Հերցեգովինան ինքնավարություն էին ստանում Օսմանյան կայսրության շրջանակներում։ Բուլղարիան (Արևելյան Ռումենիայով,  Մակեդոնիայով  և Թրակիայի մի մասով՝ մինչև Սալոնիկ և Էգեյան ծով) հռչակվում էր ինքնավար իշխանություն՝ տերությունների համաձայնությամբ և Բարձր դռան կողմից հաստատվող իշխանությունով։ Թուրքական զորքերը դուրս էին բերվում Բուլղարիայից, իսկ ռուս, զորքերը մնում էին այնտեղ՝ 2 տարի ժամկետով։ Թուրքիան պարտավորվում էր Ռուսաստանին վճարել 1410 միլիոն ռուբլի ռազմատուգանք, որի մեծ մասը (1100 միլիոն ռ.) փոխարինվում էր տարածքային զիջումներով. եվրոպական մասում՝ Տուլչայի սանջակի դիմաց Ռուսաստանը ստանում էր 1856 թվականի Փարիզի պայմանագրով իրենից անջատված Հարավային Բեսարաբիան, ասիականում ՝ Արդահանը, Կարսը,  Բաթումը, Բայազետը և մինչև Սողանլուղ ընկած տարածքը։

Բեռլինի դաշնադրությունում Սան-Ստեֆանոյի պայմանագրի 16-րդ հոդվածի փոխարեն մտցվել է նոր հոդված՝ 61-րդը, որտեղ ասված էր հետևյալը. «Բարձր Դուռը հանձն է առնում հայաբնակ վայրերում անհապաղ իրագործել տեղական պահանջներից բխող բարեփոխումներ և ապահովել հայերի անվտանգությունը քրդերից ու չերքեզներից։ Այդ նպատակով ձեռնարկված միջոցառումների մասին նա պարտավոր է պարբերաբար հաղորդել պետություններին, որոնք պետք է հսկեն դրանց գործադրությունը»։ Սակայն այդ հոդվածի իրագործման հսկողությունը դրվում էր վեհաժողովի մասնակից բոլոր պետությունների վրա, ինչը վերջիններիս հնարավորություն էր տալիս միջամտելու Թուրքիայի ներքին գործերին։ Վեհաժողովը պարտավորեցնում էր Ռուսաստանին իր զորքերն անհապաղ դուրս բերել գրավված տարածքներից և ոչ մի երաշխիք չէր տալիս 61-րդ հոդվածի կենսագործման համար։ Բացի այդ, «Հայաստան» բառը փոխարինվում էր «Հայկական մարզեր» և «Հայաբնակ վայրեր» բառակապակցություններով։ Այսինքն՝ օսմանյան կողմն ազատվում էր այդ երկրամասը հայերի հայրենիք ընդունելու Սան-Ստեֆանոյի պայմանագրի ձևակերպումից։

Ռուսաստանին էր անցնում Կարսի մարզը, իսկ Ալաշկերտն ու Բայազետը հանձնվում էին Թուրքիային։